- Huyện Nguyên Bình (tỉnh Cao Bằng) là địa phương có số lượng khoáng sản phong phú với trữ lượng các điểm mỏ vào loại lớn của tỉnh. Từ nhiều năm nay, Nguyên Bình được coi là “điểm nóng” trong quản lý, cấp phép, khai thác trái phép và tình trạng mua bán, vận chuyển quặng thô trái pháp luật. Thời điểm hiện tại, ước tính, mỗi tuần các tư thương gom được hàng trăm tấn quặng thô từ Nguyên Bình để tuồn qua đường biên qua các điểm trung chuyển… |
| Người dân tập kết quặng tại chân dốc xã Vũ Nông, huyện Nguyên Bình, Cao Bằng. |
Không ngoa khi khẳng định, ở Nguyên Bình người ta mua quặng dễ hơn… mua rau. Bởi một lẽ, những thung lũng phì nhiêu, những cánh đồng hiếm hoi dọc những con suối, những thửa ruộng canh tác lúa nước…, vài năm trước, các doanh nghiệp khai khoáng đã về đây lập dự án, bồi thường đất nông nghiệp cho người dân để tiến hành đào quặng; và sau đó, chính những người nông dân cũng trở thành “quặng tặc” trên chính thửa ruộng của mình. Người ta lật những khoảng đất phì nhiêu hiếm hoi để đào quặng.
 |
| Quặng thô được đưa lên xe tải trọng 8 tấn để chuyển đến các bãi tập kết ngoài thị xã. |
Đất nông nghiệp mất, chục năm sau nữa chưa chắc đã tiến hành canh tác được trở lại… Vì lẽ đó, người dân địa phương mua rau ăn còn khó khăn hơn đi mua… quặng, vì chỉ cần lật một nhát cuốc đã có quặng rơi ra, không cần mất thời gian chăm bón như… trồng rau.
Đó là tình trạng phổ biến ở nhiều xã ven các sông suối vài năm về trước.
Chúng tôi ghi nhận thực trạng này dọc tỉnh lộ 34 chạy qua các xã Đạo Đức, Vũ Nông, Phan Thanh… của huyện Nguyên Bình.
 |
| "Chợ quặng Nguyên Bình" tấp nập vào cuối ngày. |
Tại địa phận xã Vũ Nông đối diện với mỏ sắt Tĩnh Túc. 18h, những chợ quặng bắt đầu hoạt động. Hàng trăm bà con người dân tộc bản địa hối hả gùi những gừi quặng từ trong các hẻm núi đi ra, tập kết thành từng đống, mỗi đống cách nhau chừng chục mét.
Một nhóm tư thương đứng ra thu mua, mang theo cả cân đồng hồ đặt ngay rệ đường. Vài chiếc xe tải trọng dưới chục tấn đã cắm đuôi đứng sẵn ở đó.
Đây sẽ là phương tiện vận chuyển quặng ra các điểm tập kết bên ngoài thị xã, cách thủ phủ Nguyên Bình chừng 30km.
Có khoảng chục đống quặng đã chất sẵn như thế, mỗi đống quặng ước tính nặng hàng tấn. Nhiều đống quặng, người dân lấy bạt xanh, hoặc lá cây phủ lên. Người đàn ông chăn trâu chúng tôi gặp bên đường cho hay: đó là quặng sắt do người dân tự khai thác.
Một ngày làm việc của một người được chừng vài lần gùi, mỗi gùi gần 1 tạ quặng. Tất cả đều là quặng sắt.
 |
| Những hình ảnh quen thuộc tại xã mỏ sắt Bó Lêch, xã Hoàng Tung, huyện Hòa An (Cao Bằng). |
Ở Vũ Nông và nhiều xã khác trong huyện Nguyên Bình, việc đi đào quặng hay mót quặng thô từ các điểm mỏ đã khai thác hết là việc làm phổ biến. Người người đào quặng, nhà nhà đào quặng. Đây cũng là công việc mang lại thu nhập chính cho người dân, khi nông nghiệp vẫn còn ở trình độ quảng canh và người dân không có nghề phụ.
Đi thêm chừng nửa cây số, chúng tôi gặp nhiều đám đông khác, gồm đủ cả trai gái, già trẻ. Mọi người hối hả gùi quặng, cân quặng, đổ quặng lên một chiếc xe tải trọng 8 tấn đậu sẵn. Những chiếc xe tải trọng dưới chục tấn này, không khó khăn gặp ở dọc đường 34 của huyện Nguyên Bình.
Nhiệm vụ duy nhất của những chiếc xe này, đó là bốc quặng từ các điểm thu gom nhỏ lẻ đến các điểm tập kết, để từ đó tuồn sang Trung Quốc theo các con đường tiểu ngạch.
Một thanh niên người dân tộc mặc chiếc áo xanh (như áo sinh viên tình nguyện) làm công việc kiểm cân. Chiếc cân đồng hồ 100kg đặt ven đường. Hai phụ nữ người Dao nhặt quặng xếp lên một chiếc gùi đặt ở trên mặt cân.
Một mã cân là 1 tạ. Quặng cân xong được đổ sang một bên, chất thành một đống chạy dài vài mét dọc bên đường. Ước tính, điểm gom quặng này lên tới cả chục tấn.
Anh thanh niên tên H. cho hay: anh cũng chỉ là người đi cân quặng thuê. Công việc của anh là ghi các mã cân vào cuốn sổ (tập vở ô-ly của học sinh), sau đó, quặng được đưa lên các xe tải trọng 8 – 10 tấn đưa đến các vùng trung chuyển.
“Việc này (cân quặng) chừng 2 – 3 ngày/1lần vì liên quan đến việc đào, mót quặng của người dân. Đợt nào mưa kéo dài, người dân không đi đào được quặng, dịp đó cũng không thu gom được. Tuy nhiên, trung bình một tuần khoảng 3 lần đi thu gom như thế này” – H. cho hay.
 |
| Rất nhiều điểm thu gom quặng dọc tỉnh lộ 34 chạy qua các xã Đạo Đức, Vũ Nông, Phan Thanh... của huyện Nguyên Bình. |
Giá quặng sắt các tư thương thu gom trả cho người dân với giá 1.200 đồng/kg. Đó là mức giá cao dành cho quặng sắt cục (to như cục đá, không lẫn đất). Những cục quặng nhỏ nhất cũng to bằng chiếc ấm pha trà, những cục nặng hơn trông như cả một tảng đá bằng chiếc mũ bảo hiểm.
Tất cả đều đen sì, nặng trịch và bị lớp đất đỏ (đất đồi) phủ lên trên bề mặt. Dân quặng cho biết, hàm lượng quặng sắt này rất lớn, trên 80%. Người ta còn gọi đó là “quặng sạch” để phân biệt với “quặng bẩn” – quặng lẫn đất chưa qua sàng tuyển.
Như thế, một ngày đào quặng, mỗi người dân có thể kiếm tiền triệu là điều quá dễ dàng!
Trời vùng núi tối nhanh. Bóng tối nhanh chóng trùm lên con đường từ thị trấn Tĩnh Túc xuôi xuống thị trấn Nguyên Bình. Chỉ có chân trời hắt lên một khoảng sáng xa xăm. Ngay tại cổng nghĩa trang thị trấn Tĩnh Túc, hai chiếc xe chở quặng đang chụm đuôi xe vào nhau.
Một nhóm người đang hối hả bốc quặng lên thùng xe. Ước tính, điểm gom quặng này lên tới gần hai chục tấn.
Đi thêm một đoạn chừng hơn một cây số thuộc địa phận xã Đạo Đức (tiếp giáp với thị trấn Nguyên Bình), một nhóm thanh niên bản địa kéo điện ra tận ngoài đường để chiếu sáng cho việc chuyển quặng lên xe.
Chiếc xe BKS 11C – 001.80 chúc đuôi xe vào bên trong vệ đường. Nhiều thanh niên khác tiếp tục chở quặng được chất thành các bao tải đem đến điểm tập kết. Nhiều chiếc xe khác đỗ ven đường. Đây là những chiếc xe đã cân xong hàng.
Nhẩm tính, đoạn đường dài chừng 6km từ xã Vũ Nông đến xã Đạo Đức (đi qua thị trấn Tĩnh Túc), ngay trong chiều ngày 28/9/2011 đã có tới gần chục điểm tập kết, thu gom quặng.
Mỗi điểm thu gom chỉ ước tính chừng chục tấn, một đêm có khoảng gần trăm tấn quặng thô từ Nguyên Bình được tuồn ra các điểm trung chuyển trước khi đưa sang Trung Quốc.
Những chợ quặng lưu động tại Nguyên Bình hoạt động trong tình trạng “nửa kín nửa hở”, nửa bí mật nửa công khai: các điểm cân quặng chỉ tiến hành vào cuối ngày khi người dân gùi quặng đến bán sau một ngày đào mót, và sau đó xe tải trọng dưới 10 tấn chở sang điểm tập kết khác.
Tuy nhiên, tình trạng này được người dân phản ánh đã diễn ra hơn một năm nay, khi việc thu gom, vận chuyển quặng thô bị chính quyền siết chặt. Cũng vì thế, thay thế những xe tải trọng lớn ngang nhiên vận chuyển ban ngày, những chiếc xe vận tải nhỏ hơn và chuyển sang chở quặng lậu về đêm…
Kiên Trung
(còn nữa...)-Nguồn: Chợ quặng vùng biên Bán quặng xuyên biên giới như… bán rau!
-Bài 2: Phá cả nhà để đào quặng đem bán
- Việc người dân xã Đạo Đức, huyện Nguyên Bình sẵn sàng lật ruộng, lật suối để đào quặng, đào vàng sa khoáng hai năm trước đã khiến người ta ngỡ ngàng vì sức cám dỗ của cuộc mưu sinh và sự vô trách nhiệm đối với môi trường sống. Thế nhưng, việc người dân dám lật nhà để đào quặng có lẽ chỉ có ở Bó Lếch, xã Hoàng Tung (huyện Hòa An), và, đau xót thay, cũng thuộc Cao Bằng.Bài 1: Bán quặng xuyên biên giới như… bán rau! Thời điểm hiện tại, ước tính, mỗi tuần các tư thương gom được hàng trăm tấn quặng thô từ Nguyên Bình để tuồn qua đường biên qua các điểm trung chuyển… |
Cả bản thành… công trường
Từ lâu, mỏ sắt Bó Lếch (xã Hoàng Tung, huyện Hòa An) được biết đến là một trong những điểm mỏ có trữ lượng lớn, hàm lượng quặng sắt rất cao.
Quặng sắt lộ thiên ngay trên bề mặt đất mà không cần phải đào ao, đào thùng hay hầm lò mới có thể khai thác được. Đã có thời kỳ, người dân xã Hoàng Tung đi khai khẩn đất đồi làm nương, hay cải tạo đất ven suối làm đất trồng… còn bị mẻ cuốc vì cuốc phải những cục quặng sắt to như những hòn đá tảng. Thế nhưng, thời kỳ đó đã quá xa xôi…
 |
| Những "công trường" khai quặng trái phép tại Bó Lếch (xã Hoàng Tung, huyện Hòa An, Cao Bằng). |
Mặc dù là đơn vị hành chính thuộc huyện Hòa An, thế nhưng, Hoàng Tung chỉ cách thị xã Cao Bằng chưa đầy 10 km, nằm ở ngay cửa ngõ đi vào huyện Nguyên Bình nhằm khai thác tối đa hiệu quả tài nguyên hiện có.
Đây là điểm xã có địa hình khá bằng phẳng, đường giao thông tỉnh lộ đi vào tận điểm mỏ, đã được trải nhựa phẳng lỳ đạt tiêu chuẩn đường cấp 5, cấp 6 (đường có bề mặt rộng 3 – 5 mét).
Trước khi dự án khai thác mỏ sắt Bó Lếch được cấp phép, người dân xã Hoàng Tung thuần túy gắn bó với mảnh nương, mảnh rẫy và chỉn chu trồng rừng theo dự án PAM. Thế nhưng, mọi chuyện đã thay đổi nhanh chóng!
Bó Lếch và Bó Bủn là hai bản nằm gần như hoàn toàn trong mỏ sắt Bó Lếch. Chủ dự án sau khi được cấp phép đã tiến hành đền bù GPMB, gần như 100% các hộ dân đã đồng ý.
Tuy nhiên, vẫn còn nhiều nhà dân tiếp tục sinh sống tại đây và chưa di dời. Bằng chứng, vẫn còn những ngôi nhà hai tầng kiên cố bám trụ, cùng với một vệt nhà mái ngói, nhà cấp bốn vững chắc phân bố dọc theo sống đường xương cá.
 |
| Khoét hầm lò rỗng ruột đồi để đào quặng tại thôn Bó Lếch. |
Quanh những ngôi nhà đó, những vườn chuối xanh um, những ruộng ngô đang trổ hoa… vẫn lên xanh bời bời. Hai nhà văn hóa (nhà văn hóa thôn Bó Lếch, nhà văn hóa thôn Bó Bủn) được xây dựng từ năm 2006 vẫn kiên cố không có dấu hiệu phải di dời.
Đây là hai công trình phúc lợi được chủ đầu tư dự án mỏ sắt Bó Lếch xây dựng để “tặng” cho địa phương, như một sự “trả nghĩa” cho việc lật đất lấy quặng kiếm lợi nhuận của mình.
Người dân Bó Lếch, Bó Bủn đã lật tung vườn tược, thậm chí khoét hầm, đào lò trên những quả đồi sau nhà để tìm quặng.
Ba nhà dân liền kề nhà văn hóa thôn Bó Bủn, hố quặng đã ăn vào đến tận phần móng nhà, sau khi mảnh sân trước đó được lát gạch để làm chỗ phơi nông sản cũng đã bị lật tung không thương tiếc.
Khi chúng tôi thực tế “công trường Bó Lếch”, cả xóm vắng lặng không một bóng người. Chỉ có những đống quặng đã được khai thác chất đầy hai ven đường, trên sân nhà…
Những đống đất thải chất cao như núi. Thi thoảng mới gặp một vài cây tạp đứng trơ trọi bên những đống đất thải khổng lồ.
Sát chân móng nhà văn hóa Bó Bủn là một hố quặng đang khai thác dở, bị khoét sâu chừng vài ba mét, chạy dài cả chục mét. Đầu hố bên kia lô nhô những bao tải chứa quặng chất đống.
 |
| Nơi đây trước kia là những mảnh vườn của người dân. |
Phía bên kia đường, những công trường khai khoáng của các nhà dân chạy dài thành một vệt và được ngăn ranh giới bằng những rào tre tạm bợ.
Trước đây, đó là những mảnh vườn thuộc sở hữu của nhà dân, và có lẽ đó là những vườn chuối, vì những đống đất thải chất ùn sang một bên mới chỉ lấp đến ngọn cây, để chừa những tàu lá chuối phất phơ.
Một buồng chuối non chưa kịp đầy quả bị phạt ngang không thương tiếc, nằm chỏng chơ lẫn với màu đất đồi đỏ quạch. Bên cạnh, vài chiếc ô sắt hoen gỉ trơ trọi (có lẽ để che mưa nắng cho “thợ mỏ”), những dụng cụ cuốc, thuổng, sàng… ngổn ngang.
Ở mỗi điểm khai quặng, chỉ có những đống quặng chất đầy ước chừng cả chục tấn. Một vài chiếc máy xúc không biển số chềnh ềnh hẳn trong vườn, hay khuất sau những rặng tre hiếm hoi còn sót lại.
Tấp nập ăn quặng đêm
Cảnh tượng ở Bó Lếch khác hẳn khi về đêm. Con đường lầy lội chật chội thêm vì có dàn xe trọng tải lớn cả chục chiếc đang đỗ để bốc quặng.
Căn nhà đối diện nhà văn hóa Bó Bủn ở độ cao chừng 2m so với mặt đường, một chiếc xe tải ghếch thùng xe sát sân. Bên trên, khoảng chừng chục người đang hối hả cân quặng.
Ba bóng điện được kéo hẳn ra để lấy ánh sáng. Một chiếc máy xúc hục hoặc xúc từng gầu quặng lớn đổ lên thùng xe.
Một gầu xúc, khối lượng quặng cũng lên tới 5-6 tấn.
Nhiều chiếc xe khác đỗ trong các ngóc ngách xóm, bật pha sáng quắc, tiếng máy nổ ầm ĩ. Đó là những chiếc xe chờ tới lượt mình bốc quặng.
 |
| Điểm tập kết quặng KM5 phường Đề Thám (thị xã Cao Bằng). |
Những chiếc xe khác cũng làm một công việc tương tự tại các điểm khai thác quặng: chuyển quặng thô được khai thác vào ban ngày đưa đến các điểm tập kết.
Ở Bó Lếch, Bó Bủn, mỗi nhà dân là một công trường khai thác riêng lẻ, phân chia theo diện tích đất vườn của từng nhà. Trong vòng một đêm, gần chục chiếc xe tải này “ăn” hết số quặng kể trên, sau đó đưa đến điểm tập kết.
Dưới ánh sáng của đèn xe, chúng tôi ghi lại được khá nhiều biển số xe. Hầu hết các xe đều mang biển số 20 (biển số xe tỉnh Thái Nguyên). Đây cũng là tỉnh có đội xe lớn nhất chuyên chở vật liệu nặng tại Cao Bằng, mà phần lớn là chở quặng.
“Ăn hàng” xong, chiếc xe nặng nề rời khỏi điểm bốc quặng theo hướng ra thị xã theo đường 3 cũ chạy thẳng đến trạm cân cây 5 để cân hàng.
 |
| Những khu đất trống quây tôn cao chừng 3-4 mét là những điểm tập kết quặng thô trước khi được xuất trái phép. |
Sau khi cân xong, chiếc xe quặng chậm chạp bò ra đường mới (Ngã năm đường mới) hướng về phía Thị xã Cao Bằng. Đây cũng là hướng dẫn đến các huyện vùng biên Trùng Khánh, Phục Hòa, Trà Lĩnh – nơi có các cửa khẩu Tà Lùng, Hùng Quốc, Pò Peo… và là những cửa khẩu đưa quặng thô sang bên kia đường biên dẫn vào đất Trung Quốc - con đường mà chúng tôi khám phá được sau một đêm thức trắng cùng với đội xe chở quặng thuê chuyên “ăn hàng” về đêm.
Theo thông tin đăng tải tại trang web của Sở Tài nguyên – Môi trường tỉnh Cao Bằng: Trong tháng 8/2011 (từ ngày 18/7 – 18/8, Sở TNMT tỉnh Cao Bằng tiếp nhận 14 hồ sơ; số hồ sơ chuyển từ tháng trước lên (tháng 7) là 17 hồ sơ.
10 hồ sơ đã được Sở xem xét, tiến hành kiểm tra thực địa và hoàn thiện hồ sơ có công văn trả lời; trình các ấp ra quyết định phê duyệt. Trong đó có hồ sơ xin chuyển nhượng giấy phép khai thác mỏ sắt Bó Lếch (xã Hoàng Tung, huyện Hòa An).
Theo tìm hiểu chúng tôi được biết, chủ mỏ sắt Bó Lếch hiện đang thụ án hai năm tù giam do sử dụng chất ma túy. Trong thời gian đó, rất nhiều người dân đã tự ý khai thác quặng trên phần đất đã giao cho doanh nghiệp, dù đã nhận tiền đền bù từ DN này.
Còn trang web thông tin của Cty Cổ phần Ecotech Việt Nam thông tin: Cty Ecotech góp 60% vốn cổ phần với Công ty CP Thép Đông Á triển khai dự án khai thác và chế biến mỏ quặng sắt Bó Lếch, xã Hoàng Tung, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng.
Kiên Trung
(còn nữa...)
- Chợ quặng vùng biên – Bài 3: Xâm nhập điểm ‘tập kết’ quặng vùng biên (VNN).
- Quặng thu mua, khai thác trái phép được tập kết đến những địa điểm nào trước khi bị tuồn sang bên kia biên giới? Sản xuất phân lân, sao tập kết quặng thô?
Trong chính sách quản lý, cấp phép khai khoáng nói chung và ở Cao Bằng nói riêng, để tránh việc doanh nghiệp khai thác quặng xuất thô hoặc xin mỏ rồi để đó… xí phần, một dự án khai thác mỏ được phê duyệt thường đi kèm với dự án nhà máy chế biến sâu.
Quy chế này dù còn nhiều kẽ hở nhưng ít nhiều nó cũng có những tích cực nhất định. Nó đã ngăn chặn được tình trạng mua gom quặng thô công khai giữa ban ngày, thay vào đó người ta thu gom, tập kết quặng thô một cách dè dặt và có phần… lén lút hơn.
 |
| Công ty TNHH Quang Minh sản xuất phân lân kiêm luôn tập kết quặng thô. |
Nhà máy sản xuất sắt xốp Mirex là dự án chế biến sâu của Cao Bằng. Nguyên liệu đầu vào cho nhà máy được thu gom trong tỉnh, và có hẳn một bãi tập kết, sàng tuyển quặng thô. Tuy nhiên, dân trong nghề khẳng định, nếu như anh đi mua quặng về luyện mà không phải quặng do trực tiếp mình khai thác thì chỉ có nước… lỗ.
Bởi lẽ, “ăn” nhất của khai khoáng, đó là đào quặng lên bán ngay, vì… tiền tươi thóc thật. Nếu bán nội địa thì lãi mỏng hơn, nếu bán được cho Trung Quốc thì lợi nhuận lớn hơn, vì Trung Quốc thu mua giá cao hơn so với giá trong nước.
Cùng một cụm với nhà máy sắt xốp Mirex là Cty TNHH Quang Minh có trụ sở đóng tại thôn Khau Đồn, xã Hưng Đạo, huyện Hòa An (Cao Bằng) với các ngành nghề sản xuất phân lân tổng hợp N-P-K, phân lân phốt phát; ván MDF, ván ghép thanh, ván cốp-pha (bằng gỗ dán) – những lĩnh vực không liên quan gì tới… quặng, nhất là quặng sắt.
 |
| Những bãi quặng khổng lồ tập kết bên trong nhà máy sản xuất lân Quang Minh. |
DN này có mặt bằng khá rộng lên tới hàng trăm ha, nằm ở vị trí “cửa ngõ” thị xã và “chốt” lối ra vào từ huyện Nguyên Bình; các xe chở quặng từ Đạo Đức, Triệu Nguyên, Hoàng Tung… muốn vào thị xã đều phải qua đây; những đoàn xe chở quặng thô từ mỏ sắt Bó Lếch (xã Hoàng Tung) cũng phải qua “chốt” này, vì đây là con đường độc đạo.
Toàn bộ mặt bằng của công ty này được rào bằng dây thép gai mắt cáo. Chỉ duy nhất cổng ra vào được bưng tôn kín mít, cao chừng 4 mét. Thế nhưng, đằng sau bức tường tôn này là bạt ngàn những đống quặng thô được trải dài dễ đến trăm mét, ước chừng cả trăm tấn quặng.
Đi sâu vào bên trong, có cả hệ thống sàng tuyển thủ công làm nhiệm vụ tách quặng ra khỏi đất.
Người bạn đồng hành đi cùng tôi thắc mắc: tại sao công ty sản xuất phân đạm, ván ép lại chứa quặng?
Câu trả lời được đưa ra vào 23h tối: nhiều xe chở quặng tải trọng 8 tấn mà chúng tôi gặp trên các xã dọc đường vào Tĩnh Túc, Nguyên Bình đều chậm chạp ghé vào đây. Chiếc xe BKS 11C – 001.80 “ăn quặng” ở điểm xã Thể Dục tiếp giáp với thị trấn Nguyên Bình chiều tối ngày 28/9 mà tôi đã gặp cũng tấp vào đây tập kết.
Đây là một trong những điểm tập kết quặng vào loại lớn ở Cao Bằng, trước khi quặng thô được chở qua biên giới bằng những xe có tải trọng lên đến 80 tấn/xe.
Có bao nhiêu bãi tập kết quặng?
Câu trả lời: không liệt kê được hết. Tuy nhiên, con số những bãi quặng tập kết khá công khai mà ai cũng biết lên đến cả chục bãi. Mặt bằng của cty sản xuất phân đạm Quang Minh là một trong những bãi quặng như thế.
Nếu như những chợ quặng lưu động họp sầm uất với tần suất dày đặc dọc trục đường 34 từ điểm xã Vũ Nông qua thị trấn Tĩnh Túc đến xã Đạo Đức (huyện Nguyên Bình) thì không ít bãi quặng thô được tập kết ở phần rìa thị xã. Đây là những điểm trung chuyển trước khi xuất lậu quặng thô qua đường biên.
 |
| Bãi tập kết quặng thô tại Km5, phường Đề Thám, Thị xã Cao Bằng. |
Trở lại cuộc hành trình theo chiếc xe tải trọng lớn từ bãi quặng Bó Lếch đi ra theo hướng đường 3 cũ (vào đêm 29/9), chúng tôi biết thêm bãi tập kết quặng tại cây 5. Đây là điểm tập kết quặng của một DN Thái Nguyên lấy quặng từ mỏ sắt Ngườm Cháng, sau đó chở về nhà máy chế biến sâu dưới Thái Nguyên.
Tuy nhiên, thời gian gần đây, DN này đã ngừng hoạt động. Địa điểm này được người ta thuê lại.
Lối vào bãi tập kết này nằm sát gara mua bán ô tô Hiền Tuyết (Km5, phường Đề Thám, thị xã Cao Bằng). Vòng theo con đường xóm dẫn ra cánh đồng, một người dân chỉ tôi cách tiếp cận bãi quặng từ phía đằng sau, sau khi phải lội qua những ruộng lúa đang bắt đầu vào đòng, bùn nhem nhép chấm mắt cá chân.
Bãi quặng được che chắn bằng bờ tường rào cao vượt đầu người, có những tán cây chắn rất khó để có thể quan sát từ ngoài vào. Ba, bốn bảo vệ có đèn pin cá nhân thay phiên đi tuần, cùng vài bóng điện thắp sáng ở những góc tối.
Đây là điểm tập kết quặng rất lớn, đồng thời cũng là một trạm cân. Chiếc xe chở quặng mà chúng tôi bám theo rẽ vào bãi quặng, sau khi đi qua bàn cân, chừng 15 phút sau lại tiếp tục khởi hành, hướng về phía thị xã.
Đây là đường đi duy nhất để sang các cửa khẩu Tà Lùng, Pò Peo, Hùng Quốc… như đã nói.
 |
| Bãi quặng tại một đại lý ở thị xã Cao Bằng. |
Buổi trưa ngày hôm sau, chúng tôi quyết định quay trở lại điểm tập kết quặng Km5 phường Đề Thám nói trên. Một ngôi nhà sàn khá rộng đã xuống cấp quay lưng ra phía mặt đường, tạo thành một bức bình phong chắn toàn bộ khoảng sân rộng bên trong.
Trong sân, còn chừng vài chục tấn quặng chất cao nghễu nghện, kế trái là bàn cân 80 tấn chuyên dụng. Có thể, đêm qua số quặng này chưa chở hết nên còn sót lại. Nó sẽ tiếp tục được mang đi tiêu thụ khi những đống quặng trong sân tiếp tục đầy lên.
Đối diện với bãi tập kết này, ngay phía bên kia đường là một ô đất trống rộng chừng 4-500m2, có cửa tôn quây kín. Qua cánh cửa bị cong vênh tạo thành một khe rộng vừa đủ để một cháu bé 10 tuổi chui lọt, quan sát thấy những đống quặng khổng lồ đang nằm im bất động.
| Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng, ông Nguyễn Hoàng Anh: “Điểm tập kết quặng tại cty sản xuất phân đạm Quang Minh, tỉnh đã chỉ đạo lập biên bản xử lý!” |
Từ bãi quặng trá hình này chạy thẳng theo đường mới, qua ngã tư chừng 2km, một khu đất rộng cả ngàn m2 cũng được quây tôn kín mít.
Cảm giác của chúng tôi lúc này là sự thờ ơ, bởi một lẽ, kiếm cớ vào tìm một người bạn, hình ảnh bắt gặp không gì khác ngoài những đống quặng chất cao như núi ở bên trong.
Kế đó, bên chiếc lán lợp ngói pro, ba - bốn thanh niên đang cặm cụi sửa chiếc đầu máy, trễ nải chằng thèm dè chừng.
Như thế, tính những điểm quặng mà chúng tôi trực tiếp nhìn thấy, xung quanh thị xã Cao Bằng đã có tới 5 điểm tập kết quặng thô.
Từ những bãi quặng này, những chiếc xe tải trọng 80 tấn (gồm cả trọng lượng xe) có nhiệm vụ đưa quặng sang các cửa khẩu của các huyện vùng biên – và dù có đi theo cửa khẩu nào, Tà Lùng, Pò Peo hay Hùng Quốc, tất cả các xe quặng trên đều phải đi qua cửa ngõ thị xã Cao Bằng.
Kiên Trung
- Xung quanh thị xã Cao Bằng có tới gần chục bãi tập kết quặng thô. Có thể kể tên như: trạm cân km5, phường Đề Thám, bãi tập kết tại công ty sản xuất phân bón Quang Minh (thôn Khau Đồn, xã Hưng Đạo, huyện Hòa An), các bãi tập kết trong khu đô thị mới (ngã 5 đường mới)… Những bãi quặng này sẽ được đưa đi đâu? Đi ăn… quặng bẩn!
Một đêm cuối tháng 9, chúng tôi gia nhập đoàn xe chở quặng thuê sang cửa khẩu Tà Lùng. Điểm bốc quặng là một mỏ sắt có tên Nà Lủng thuộc cây số 12, xã Chu Trinh, thị xã Cao Bằng.
20h30 tối, xe chúng tôi bắt đầu khởi hành. Bỏ qua con phố thắp đèn sáng trưng của thị xã, chiếc xe gầm gừ lao vào màn đêm, hướng theo đường quốc lộ 3 xuống huyện Thạch An. Trời miền núi, lại áp mùa đông, sương đêm lạnh buốt. Sau lưng chúng tôi, khách sạn Tây Giang mỗi lúc một lùi xa. Đó là biểu hiện duy nhất của cuộc sống thị thành trong đêm.
 |
| Trạm cân Tà Lùng (huyện Phục Hòa) - nơi tập kết và làm thủ tục cho các xe quặng trước khi xuất thô sang biên giới. |
Lên bãi đất trống, H. (người tài xế điều khiển xe) mở cửa nhảy xuống. Dưới đêm, công trường khai quặng rộng mênh mông nhấp nhô những đống đất chất cao như núi, được soi lấp ló dưới ánh sáng nhờ nhờ của những bóng đèn điện mỏ chạy thành một vệt dài dọc theo những con đường khai mỏ. Theo những con đường này, những chiếc xe khác cứ tự bò đến, nửa chậm chạp, nửa vội vã. Có một chiếc máy xúc đứng sẵn như thế, làm công việc vục gầu múc quặng cho lên xe.
H. điều khiển xe đánh thẳng vào một điểm được rọi bằng một bóng đèn điện đỏ quạch. Một chiếc máy xúc đã đứng sẵn đó bên cạnh những đống chất lùm lùm đen sẫm. Đó là quặng sắt còn lẫn nguyên đất, và được gọi là quặng bẩn.
Nhận hàng xong, H. đánh xe ra trạm cân trước khi chạy về Phục Hòa, nơi có cửa khẩu Tà Lùng.
Ngủ đêm ở đường biên
Con đường độc đạo dẫn vào các huyện Trùng Khánh, Trà Lĩnh, Phục Hòa… thông với huyện Long Châu (tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc) qua các cửa khẩu Hùng Quốc (huyện Trà Lĩnh), Pò Peo (huyện Trùng Khánh), Tà Lùng (huyện Phục Hòa). Ngoài ra, còn rất nhiều các cửa khẩu nhỏ khác như Thị Hoa, Lý Văn (huyện Hạ Lang), Đức Long… và nhiều cái có tên và không tên, bởi một lẽ, với hơn 320km đường biên, sức người có hạn, những con đường tiểu ngạch xé núi để tuồn hàng lậu (trong đó phần lớn là quặng thô) sang Trung Quốc có lẽ chẳng ai kiểm đếm được.
 |
| Mỗi một xe như thế này, tải trọng không dưới 80 tấn quặng thô. Như thế, chỉ với 30 xe chở quặng, một đêm Cao Bằng bị chảy máu hàng ngàn tấn quặng |
Tuy nhiên, xe của chúng tôi cùng với nhiều xe chở quặng khác sẽ đường hoàng xuất cảnh qua cửa khẩu Tà Lùng – cửa khẩu lớn nhất của Cao Bằng. Theo lời H., sẽ phải làm thủ tục giấy tờ xuất cảnh, kiểm dịch hàng hóa, pát-po cho lái xe vào buổi sáng hôm sau. Cho nên, xe nào lên sớm hay lên muộn, cuối cùng cũng đều ngủ đêm lại vùng biên tại một trại tập kết (giống như bến xe), đồng thời, điểm này cũng là trạm cân lần cuối trước khi quặng được đưa qua cửa khẩu.
Xe qua một loạt các địa danh, có chỗ nhìn được, có chỗ không. Đường vào các huyện vùng biên nhỏ hẹp, ban ngày hai xe tránh nhau đã khó, huống hồ ban đêm. Những khung cảnh lạ lẫm lần lượt trôi qua ánh đèn pha loang loáng: những khu dân cư đông đúc im lìm ngủ, những cánh đồng ngô lên bời bời cao ngang ngực người, những đỉnh núi là một khoảng tối sẫm không lẫn trong bóng đêm…
Đèo Mã Phục trôi qua trong đêm bằng ngã ba, một hướng rẽ Trà Lĩnh, một hướng đi Trùng Khánh. Có tấm biển quảng cáo điểm du lịch hồ Thang Hen bên phải đường. Xe chúng tôi chạy thẳng. Đó là hướng đi về cửa khẩu Tà Lùng.
01h30 phút sáng, xe chúng tôi đến điểm tập kết an toàn. Có khoảng chục con xe y hệt đã nằm sẵn, chúc đầu về phía cổng. Tất cả đều là xe chở quặng.
 |
| Đội xe chở quặng thuê hùng mạnh nhất ở Cao Bằng đều là xe mang BKS của Thái Nguyên. |
Đội chở quặng đêm 28/9 có 30 xe. Đây là đêm thứ 4 liên tiếp trong tuần H. sẵn việc, chạy liền một lèo. Có đợt, vì không gom đủ quặng nên xe không có việc, phải nằm khan. Tính trung bình, mỗi xe chở 60 tấn, một đêm từ mỏ sắt Nà Lủng, 2.000 tấn quặng được di dời sang Trung Quốc. Tuy nhiên, có những thời điểm nhiều quặng, một đêm có 50 xe chuyên chở.
Giá cước vận chuyển được trả 160 ngàn đồng/tấn. Đó là mức giá sau khi đã được chủ quặng trừ chi phí dọc đường, bôi trơn cửa này cửa khác, tiền luật lá... Thế nên, dọc đường không bị công an, hải quan, hay biên phòng “hỏi thăm”. Mình chỉ việc lấy quặng rồi chở đến đây, thủ tục họ lo hết, như thế là an toàn” – H. kể chuyện.
Vì cách tính toán như trên nên việc cân đối trọng lượng quặng mỗi lần chở là một vấn đề nan giải: lấy số quặng x 160.000đ/tấn sẽ ra tiền công cho một xe hàng. Nếu ít quá (dưới 60 tấn) thì chủ xe lại phải gánh tiền dầu; nếu vượt tải (trên 60 tấn) lại mất tiền thuê xe xúc múc quặng đổ ra. Một chuyến hàng, mỗi xe nhận gần 10 triệu tiền công, trừ chi phí dầu mỡ… còn lời chừng 5-6 triệu đồng.
Như thế, chỉ trong bốn ngày liên tiếp (khoảng từ 23 – 27/9), chỉ tính với 30 đầu xe, mỗi xe chở 60 tấn quặng thô, trong chưa đầy một tuần, ước tính số quặng thô Cao Bằng bị chảy máu lên đến cả chục ngàn tấn – một con số không hề nhỏ. Đó là chưa kể đến còn nhiều điểm tập kết quặng khác, cũng trong thời gian trên họ cũng có đội xe tuồn quặng sang Trung Quốc mà chúng tôi chưa biết!
Kiên Trung
- Phỏng vấn ông Nguyễn Tăng Trung, hạt trưởng Hạt kiểm lâm huyện Vĩnh Cửu (Đồng Nai): Vụ voọc tang vật biến thành khỉ: “Anh em kiểm lâm còn lơ tơ mơ”! (TT). – Tài nguyên mất mà người quản lý cứ… êm ru (Bee).
- Vận chuyển trái phép 21 con đồi mồi quý hiếm (PLTP). - Vượt đường sạt lở cứu trợ người dân thiếu đói vùng núi Quảng Nam (TN). - Sạt lở bên dòng Vu Gia (TT).
- Đau xót nhìn voi Thủ Lệ gầy trơ xương (ĐV).-- Hàng ngàn con cá ăn thịt tấn công dân Brazil (NLĐ/AP).
- Rắn tràn về Bangkok (NLĐ/AFP). – Rác bao vây người dân Bangkok (VNE).
- Người dân thiếu thông tin về thuỷ điện xả lũ (SGTT).
- Xe quá tải xé nát đường cửa khẩu (LĐ).
-- Công nghệ chế biến chè bẩn (YouTube). - Nếu không giúp được loài rùa Hoàn Kiếm sinh sản, mọi nỗ lực bảo tồn sẽ vô hiệu (Thiên nhiên).
-Vụ Công ty Vedan gây ô nhiễm - Đã hoàn thành đền bù cho người dân (QĐND) - Ngày 14-11, Ban Giải quyết bồi thường thiệt hại cho nông dân do Công ty Vedan gây ô nhiễm môi trường của hai huyện Long Thành và Nhơn Trạch (Đồng Nai) cho biết, đến thời điểm hiện nay, gần 6.000 hộ dân thiệt hại của 4 xã thuộc hai huyện trên đã nhận 100% số tiền đền bù của Vedan, với số tiền gần 120 tỷ đồng...-- Bề bộn sau lũ dữ (TN). - 4 ngày mưa lũ, 17 người chết, thiệt hại trên 250 tỉ đồng (DT)- Đường bêtông… xiên vùng lõi di sản (TT).
- Xôn xao mùa cá ra sông (PLTP).
- Tài xế buồn ngủ gây tai nạn giao thông chết người tại Việt Nam — (VOA). – Lái xe gây tai nạn thảm khốc ở Bình Thuận không có bằng lái (NLĐ).
- Bắt đầu bán vé tàu Tết (NLĐ). - Bán 60.000 vé tàu tết ngày cao điểm qua mạng (TN).-----
