– Gyorgy Dragoman – Cội rễ toàn trị của bùn đỏ (- talawas).
Trần Quốc Việt dịch
BUDAPEST – Những dấu bánh xe màu đỏ in hằn trên các con đường dẫn lên núi lửa Somlo đã tắt, quê hương vùng sản xuất rượu nho nhỏ nhất của Hungary và chỉ cách nơi xảy ra thảm hoạ môi trường tồi tệ nhất trong lịch sử nước này có vài dặm.
Gần hai tuần đã trôi qua kể từ khi đập xi măng ngăn hàng triệu gallon chất thải độc hại bị vỡ khiến chất thải chảy tràn ngập vào hai làng và làm thiệt mạng chín người. Những cánh đồng hiện vẫn còn đỏ, in hình một cách ma quái trong màu trắng tựa như phấn – thạch cao mà các nhóm cứu hộ dùng để trung hoà lớp bụi gây phỏng da.
Cha vợ tôi mới mua một vườn nho nhỏ trên Somlo. Mùa thu này là vụ thu hoạch đầu tiên của gia đình nên hai con tôi cứ háo hức chờ đến ngày được đi đạp nho. Do có vụ tràn bùn, chúng cũng biết thêm một điều khác.
Hai cháu hỏi tôi đây có phải là dung nham từ núi lửa phun ra không; chúng còn muốn biết liệu nó có giống như tai hoạ hạt nhân mà tôi có dịp bàn đến trong sách tôi viết. Tôi đáp: “Không, đây không phải là dung nham; đúng, nó gây phỏng; không, không có phóng xạ.”
Các con tôi không phải là những người duy nhất muốn biết nhiều hơn về “bùn đỏ”. Chất thải đến hàng chục triệu mét khối được trữ trong các hồ chứa trên khắp miền này của Hungary chính xác là chất gì?
Cha vợ tôi bảo, ông biết về cái đập đó; mọi người trong vùng đều biết. Nhưng tại vùng này của thế giới người ta lại có niềm tin kỳ lạ về sự tồn tại bất tử của bê tông nên người dân xây nhà chỉ cách đập vài trăm mét, trong khi đó MAL, công ty sở hữu đập, lại rất tự tin về sự bền vững của đập đến mức công ty không có những quy định an toàn phòng khi đập bị vỡ.
Giờ đây mọi thứ đều không rõ ràng. Những ngôi làng bị nạn nằm giữa phong cảnh đỏ như sao Hoả. Người dân cố gắng dọn sạch bằng xẻng xúc tuyết, dụng cụ thường không được lấy ra dùng trong vài tháng tới. Âm thanh đáng sợ của chất thải vỗ bì bõm quanh bề lưỡi xẻng cứ vọng hoài trong tai, và làm cho sự thiếu thông tin đáng tin cậy lúc ban đầu càng thêm đau đớn hơn.
Ngay sau vụ tràn chất thải, Viện Hàn lâm Khoa học Hungary đã tuyên bố chất thải màu đỏ không độc. Tổng giám đốc MAL đã nói trên đài truyền hình rằng chất thải là chất hoàn toàn vô hại, chỉ cần dùng nước rửa sạch đi là xong.
Người ta đã nhanh chóng chứng minh rằng họ nói sai. Những nhân viên cấp cứu có mặt đầu tiên tại hiện trường đã bị phỏng nặng; rõ ràng không ai báo cho họ biết chất thải có nồng độ pH 13, gây phỏng như dung dịch kiềm.
Khoảng cách giữa những tuyên bố chính thức và hiện thực của nhân dân đang chết tưởng chừng khơi rộng ra đường nứt trên tường. Đối với nhiều người, sự kiện này gợi tưởng đến thời quá khứ tưởng chừng xa xăm, khi hầu như toàn bộ cuộc sống ở Hungary được định hình bởi bao tin đồn và dối trá, khi mọi sự chỉ là trò chơi giả dối và mộng tưởng.
Lần này chúng ta đã đối diện với một nguy cơ chưa từng biết, dù nguy cơ ấy sinh ra từ một chất chúng ta đã và đang tạo ra trong hàng chục năm trời – một sản phẩm phụ trong quá trình sản xuất để chuyển bauxite sang alumina, để dùng tạo ra nhôm. Sợ hãi hoá thành giận dữ, và nhân dân đòi biết sự thật.
Viện Hàn lâm vội vã lấy mẫu mới. Mười ngày sau khi chất thải bắt đầu chảy tràn ra họ mới cho chúng ta biết rằng chất thải quả là độc, có chứa lượng thạch tín cao; khi nó khô, nó sẽ biến thành bụi độc.
Tin này thật chẳng an lòng, nhưng ít ra bây giờ chúng ta biết bùn đỏ thật sự đe doạ như thế nào. Tuy các viên chức chưa nghĩ ra chính xác cách nào để ngăn chặn và dọn sạch vụ tràn chất thải này, một đập phòng hộ mới bao quanh các làng đã chuẩn bị xong, và họ bảo chúng ta rằng chẳng bao lâu nhiều người sẽ có thể về nhà.
Tuy nhiên, rõ ràng thảm hoạ này đã buộc Hungary phải đánh giá lại di sản môi trường, thực tiễn trữ những chất thải công nghiệp độc hại trên khắp cả nước suốt hàng chục năm nay của mình. Bước kế tiếp là phải tìm ra một cách chính xác chất thải nào đang được trữ lại, ở đâu và trong điều kiện như thế nào. Hơn nữa, chúng ta còn phải tìm ra cách tốt nhất để loại bỏ hay kiểm soát được những chất này.
Sự đánh giá lại này nhất định phải là cuộc thảo luận chính trị liên quan không chỉ đến các nhà khoa học. Cuộc thảo luận phải bàn về chuyện tại sao chúng ta lại từng chấp nhận những mối đe doạ như thế đối với nhân dân và đối với môi trường, như thế có nghĩa là phải bàn cãi về quá khứ của chúng ta – một chủ đề mà nhiều người đang cầm quyền rất cố muốn tránh.
Cha vợ tôi nói với tôi rằng những người bạn làm rượu nho của ông đã bắt đầu xoá sạch những dấu bánh xe trên những con đường quanh Somlo. Ông nói, ô nhiễm chưa bao giờ chạm đến nguồn cung cấp nước. Từ phương bắc, cách núi lửa rất xa, gió thổi về nên những người làm rượu nho tin có thể cứu được vụ thu hoạch nho. Nhưng đó chỉ là điều duy nhất họ chắc chắn.
Nguồn: Nguyên tác tiếng Anh “Seeing Red in Hungary”, New York Times số ra ngày 17 tháng Mười năm 2010. Tựa đề của người dịch.
Bản tiếng Việt © 2010 Trần Quốc Việt
Bản tiếng Việt © 2010 talawas
- GS Nguyễn Mạnh Hùng:Hiểm họa bùn đỏ – Phần 2 (VOA).
- BOM BÙN LƠ LỬNG TRÊN ĐẦU (Trần Nhương).Lời cảnh báo cho công nghiệp bôxit (TT 18-10-10) -- Bài Danh Đức
- Bô-xít: DANH SÁCH KÝ KIẾN NGHỊ TÍNH ĐẾN NGÀY 18/10/2010 (1218 người) — (boxitvn)
Kiến nghị ngừng khai thác bauxite Tây Nguyên (Diễn Đàn)-Hôm nay, danh sách người ký kiến nghị đã vượt qua số 1000, với nhiều nhân vật nổi tiếng như nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình, Giáo sư Viện sĩ Nguyễn Văn Hiệu, Thiếu tướng Lê Văn Cương, nguyên Chủ tịch tỉnh An Giang Nguyễn Minh Nhị… Diễn Đàn đăng lại dưới đây toàn bộ danh sách người ký (1128 người) tính đến 19.10.2010-Phát động thi công nhà máy alumin Nhân Cơ (Bee)-Ông Quách Thẩm, Tổng giám đốc dự án Nhân Cơ của Chalieco cam kết, sẽ thi công xây dựng nhà máy an toàn, không gây ô nhiễm môi trường.
- Tập đoàn Than sẽ sang Hungary khảo sát sự cố bùn đỏ (Lao động).-Phó TGĐ TKV:Vụ bùn đỏ,chưa tính mời Hungari sang VN tư vấn (Bee)-Ông Dương Văn Hòa, Phó TGĐ Tập đoàn Than khoáng sản Việt Nam, trao đổi với phóng viên Bee xung quanh kế họach tăng tính an toàn cho hồ chứa bùn đỏ.-Xử lý bùn đỏ: Phía Hungary chưa sẵn sàng tiếp đoàn TKV (Bee)-Phía Hungary đã trả lời là chưa thu xếp được thời gian chính thức để tiếp đoàn của TKV sang học hỏi kinh nghiệm. <<::: hehe, chưa mời, mà họ chưa tiếp thế là sao, vẫn như rứa ah??>>- Lời cảnh báo cho công nghiệp bôxit (Tuổi trẻ). – Thi công nhà máy alumin Nhân Cơ.- Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Trần Đình Đàn : Chính phủ rất quan tâm đến các dự án bôxit
Thứ Hai, 18/10/2010 (GMT+7) - Tại kỳ họp Quốc hội thứ 8 khai mạc ngày 20/10 sắp tới, Quốc hội sẽ nghe báo cáo tình hình hoạt động của Vinashin cũng như dự án nhà máy lọc dầu Dung Quất. Trả lời câu hỏi của VietNamNet liên quan đến bản kiến nghị của các nhà trí thức trong và ngoài nước về hiểm hoạ bùn đỏ tại các dự án khai thác bôxit, Chủ nhiệm Văn phòng QH Trần đình Đàn nói, đây là các dự án thí điểm nên cả Chính phủ và các bộ ngành đều quan tâm. Sắp tới sẽ có một đoàn công tác làm việc tại các dự án này để tìm hiểu tiến độ triển khai cũng như mức độ an toàn khi khai thác tài nguyên. - Bà Nguyễn Thị Bình ký kiến nghị ngưng khai thác bauxite Tây nguyên — (Người Việt).
- Nhà báo Lê Phú Khải đề nghị ngừng ngay “khai thác bô xít Tây Nguyên tránh hậu họa cho đất nước”: THƯ NGỎ THỨ HAI CỦA MỘT CÔNG DÂN GỬI TỔNG BÍ THƯ NÔNG ĐỨC MẠNH (Trần Nhương). —
Không có gì mới Nguyễn Quang Lập
Chỉ sợ ông chủ tịch quốc hội Nguyễn Phú Trọng lại nói vấn đề này không có gì mới và gạt nó sang một bên. Lo lắng là phải thôi. Còn nhớ tại phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội chiều 25-8-2010, đang khi biển Đông đang nổi sóng, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng – an ninh Lê Quang Bình đề nghị Chính phủ có báo cáo về tình hình biển Đông và tình hình an ninh. Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng đã gạt đi, ông cho rằng chưa cần báo cáo tình hình biển Đông vì ”không có gì mới…”.
Vừa rồi ông Nguyễn Phú Trọng đi tiếp xúc cử tri ở TP. HCM, ông đã nhắc nhở cử tri ” phải góp ý kiến ở tầm quốc gia, chứ không chỉ những vấn đề của địa phương”. Điều ông nhắc rất đúng nếu ông có ý nhắc mấy ông bà cử tri hay thắc mắc mấy chuyện lặt vặt làm mất thời giờ của bà con. Chỉ sợ đó là cái cớ để ông bảo Bauxite Tây Nguyên là chuyện của Tây Nguyên, Vinashin là chuyện của ngành đóng tàu, chi tiêu Đại lễ là chuyện của Hà Nội…. Thậm chí Hoàng Sa, Trường Sa là chuyện của Đà Nẵng, Khánh Hoà đâu phải chuyện quốc gia đại sự. Chuyện quốc gia đại sự bây giờ là đồng thuận, đồng thuận và đồng thuận, rứa thôi.
Hungary kéo dài tình trạng khẩn cấp (VOV)-Chính phủ Hungary sẽ đề nghị Quốc hội kéo dài tình trạng khẩn cấp ở tỉnh Veszprem, Gyor-Moson-Sopron và Vas, miền Tây nước này do ảnh hưởng của lũ bùn.-Hungary: Khi bùn độc vùi lấp nhà cửa, con người (VNN)-Những ngôi làng, những thị trấn chìm trong bùn đỏ sau thảm họa sinh thái tồi tệ nhất tại Hungary từ trước tới nay.
VIỆT NAM - MÔI TRƯỜNG: Cựu phó chủ tịch nước Việt Nam Nguyễn Thị Bình ký kiến nghị dừng khai thác bauxite Tây Nguyên (RFI)-Theo trang boxitvn.blogspot.com, trong các ngày 15 và 16 vừa qua, nhiều cựu lãnh đạo cao cấp, nhân sĩ trí thức có uy tín của Việt Nam, đã ký tên vào bản kiến nghị đình chỉ toàn bộ dự án khai thác bauxite ở Tây Nguyên trong đó có cựu phó chủ tịch nước, bà Nguyễn Thị Bình.
- DANH SÁCH KÝ KIẾN NGHỊ TÍNH ĐẾN NGÀY 15/10/2010 (861 người) — (boxitvn)
Từ khi có thông tin về khai thác bô-xít ở Tây Nguyên, rồi dồn dập các ý kíến phản biện, phản đối với tất cả tâm huyết và thái độ xây dựng của những người có đại công với Tổ quốc, đứng đầu là Đại tướng Võ Nguyên Giáp và rất nhiều bậc trí giả đầy trách nhiệm với đất nước, đứng đầu là giáo sư Nguyễn Huệ Chi. Danh sách người kiến nghị mổi lúc dài ra. Tôi chưa ký vào vì nghĩ rằng có mấy ngàn chữ ký thêm nửa và thêm bao nhiêu tên tuổi lớn hơn nửa (hơn tôi) cũng không thể làm tăng thêm tính thuyết phục vốn có của sự việc mà thật lòng thì ai cũng biết. Còn nói nếu những phân tách của kiến nghị thiếu tính thuyết phục, không lay chuyển được “quyết tâm lớn” thì nó lại là ngoài tính khoa học và thái độ trách nhiệm của chủ trương.
Mấy hôm nay, thông tin và hình ảnh về thảm hoạ bùn đỏ tại cơ sở khai thác bô-xít-luyện nhôm ở Hunggari làm dấy lên nỗi bất an trong lòng của những người quan tâm về hai dự án khai thác bô-xít Tây Nguyên, không chỉ mấy ngàn người đã ký tên “Thỉnh nguyện thư”lần trước. Tôi và gia đình luôn nhắc trong các bửa ăn, mổi sáng đọc báo ta rất kỷ. Bởi vì hai nơi khai thác bô-xít ở ngay trên đầu mấy chục triệu dân Nam bộ, nhất là Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh, nơi không chỉ có đồng bào, đồng chí mà còn có con, cháu là máu thịt của tôi. Ngủ ngon sao được?!. Nghe ông đại diện cho chủ đầu tư nói cứng tôi không tin. Có ai chịu trách nhiệm về chủ trương và hành động của mình từng gây thiệt hại cho đảng cho dân mà bị trừng phạt hồi nào đâu. Cho dù ông có lấy cái mạng của ông ra bảo đảm!. Bởi một cái mạng của ông làm sao bằng hàng chục triệu cái mạng và một đời của ông làm sao dài bằng di hoạ từ bùn đỏ chứa các hoá chất xử lý trong quá trình tuyển quặng để lại dài lâu trong môi trường và trong cơ thể con người đến mấy thế hệ?. Thảm trạng chất độc trong thuốc khai hoang mà Mỹ rãi xuống Việt Nam phải hàng chục năm sau mới lộ diện về sự tàn phá của nó, cấp số nhân. Chánh phủ và chánh khách Mỹ có người còn chưa dũng cảm nhận trách nhiệm, nhưng dân Mỹ cảm thấy văn hoá của mình bị ô nhiễm mà sự giàu có của nước Mỹ chưa chắc đủ tẩy hết vết nhơ điôxin nầy trước con mắt nhân loại. Bởi vì nó còn di truyền thêm nhiều thế hệ nửa cho dân Việt Nam mà không ai nói trước được.
Trở lại vụ bùn đỏ ở Hungagri và công trình đang xây dựng hai nhà máy tuyển alumin ở trên “nóc nhà” mình tôi thật sự hồi hộp. Dòng sông Đanúp dẫn các chất kim loại nặng qua mấy quốc gia cùng chia sẽ, cả Châu Âu họ giàu và có trách nhiệm chung tay cứu lấy dòng sông. Ở Việt Nam, ta làm chắc chỉ có ta chịu ô nhiễm và ta tự cứu lấy ta. Nhưng ai là người cụ thể chịu trách nhiệm có tính chánh danh?, còn tiền để khắc phục tất nhiên là tiền dân. Bỡi DÂN THƯỜNG mà!. Từ mấy lo sợ nêu trên tôi kiến nghị!./.
Long xuyên, ngày 12/10/2010.
NGUYỄN MINH NHỊ
–
BS chú thích:
Ông Nguyễn Minh Nhị, từng là Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Tỉnh An Giang. Mời đọc thêm những bài viết của ông: + Trò chuyện với ông Nguyễn Minh Nhị – chủ tịch tỉnh “lúa” An Giang: “Có giỏi mới dám ra biển lớn” (Tuổi trẻ, 22/1/2004); + Khâm phục ông Nguyễn Minh Nhị (Tuổi trẻ); + Giá lúa nằm ngoài hạt gạo (TBKTSG, 3/3/2010); + Vì sao nông dân nghèo bị đẩy ra ngoài lề? (SGTT, 23/9/2010) ; + Đừng cố “chạy” cho đủ 19 tiêu chí (Nông nghiệp VN, 4/10/2010); + Cảnh báo hiện tượng “đồng bóng” trong thông tin (TBKTSG, 8/10/2010); + Từ đổi mới đến đổi thay (TVN); + Đọc sách: Dấu ấn xưa Nam Bộ (Văn chương Việt).
Bổ sung thiết kế hồ chứa bùn Nhà máy alumin Tân Rai (TUỔI TRẺ)-Đừng vì TKV rà soát hồ chứa bùn đỏ mà ung dung! (Bee)-Bee xin trân trọng giới thiệu bài viết GS Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên Môi trường.- Phỏng vấn Nhà văn Nguyên Ngọc: Bản Kiến nghị mới yêu cầu dừng dự án khai thác bauxite ở Tây Nguyên ngày càng được công luận hưởng ứng — (RFI).- GS Nguyễn Mạnh Hùng: Hiểm họa bùn đỏ - Kỳ 1 (VOA).-TGĐ tập đoàn Nhôm Hungary phủ nhận trách nhiệm (Bee)-Ông Bakonyi lập luận rằng thảm họa này là do việc chất độc tích lũy trong các hồ chứa đã bắt đầu từ ít nhất là 25 năm trước.-Ngoài lũ bùn đỏ, nhiều thảm họa chất thải chờ xảy ra (VNN)-“Có nhiều thảm họa đang chờ đợi xảy ra, không chỉ ở Hungary mà còn khắp khu vực”, Zoltan Illes, Bộ trưởng Môi trường Hungary nói.
Tại sao vụ tràn bùn của Hungary đang ảnh hưởng đến Việt Nam
Các công ty khai thác mỏ bauxite của Việt Nam đã đảm bảo rằng bùn đỏ sẽ được chôn cất cẩn thận. Nhưng không có nghĩa là nó sẽ được an toàn sau 20-30 năm. Nếu một thảm họa tương tự xảy ra ở Tây Nguyên, bùn đỏ sẽ chảy vào sông Đồng Nai, đe dọa cuộc sống và sức khỏe của hàng chục triệu người dân.
Bài của Ben Bland, ngày 14-10-2010
Năm ngoái, Chính phủ Việt Nam đã kiềm chế thành công hành động chống đối lan rộng trước một kế hoạch khai mỏ bauxite lớn do Trung Quốc thực hiện. Những người chỉ trích đã bị bắt giữ, và nhóm chuyên gia tư vấn độc lập duy nhất của cả nước này đã thực sự bị đặt ra ngoài vòng pháp luật.
Nhưng hiện nay vấn đề môi trường đã lại nổi lên, được thúc đẩy bởi những sự kiện cách xa 9.000 km tại Hungary. Nhiều người đã thiệt mạng sau khi có một vụ tràn bùn đỏ, là các sản phẩm phụ có độc tính cao được tạo ra khi bauxite được tinh chế thành nhôm.
Tuần này một nhà bảo vệ môi trường hàng đầu của Việt Nam đã ngẩng cao đầu khỏi bức tường chắn để thảo luận về những mối quan ngại đối với dự án này. Một doanh nghiệp nhà nước Việt Nam tham gia vào các dự án bauxite đã buộc phải cố gắng xoa dịu những lo ngại của công chúng.
Ông Nguyễn Đình Hòe thuộc Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam đã nói với tờ Tuổi Trẻ, một trong những biểu hiện táo bạo hơn trong những tờ báo thuộc nhà của Việt Nam, rằng các sự cố tại Hungary “rõ ràng là một cảnh báo đối với Việt Nam”.
Bất chấp những nỗ lực lớn nhất của chính phủ, mối lo về hậu quả môi trường trước sự phát triển kinh tế nhanh chóng đang thể hiện chậm nhưng mà chắc khi nó gia tăng lên tại Việt Nam. Điều đó không có được vào thời điểm trước đây ở một đất nước mà nhiều công ty công nghiệp hầu như bỏ qua các tiêu chuẩn quốc tế về môi trường, xả nước thải không qua xử lý ra sông, rạch.
Việt Nam có trữ lượng bauxite lớn nhất thế giới và chính phủ đang tìm cách thu hút 15 tỷ đô la đầu tư phát triển các dự án khai thác bauxite và luyện nhôm vào năm 2025.
Tuy nhiên, quyết định của chính phủ đưa Chinalco, một doanh nghiệp nhà nước khai thác mỏ của Trung Quốc, để mở mang một trong những dự án gây kinh ngạc cho nhiều người Việt Nam.
Một số người lo lắng về kỷ lục thiếu quan tâm tới môi trường hàng đầu của các công ty Trung Quốc hoạt động ở nước ngoài. Đối với những người khác, câu hỏi phải trả lời mang tính linh cảm nhiều hơn – đó là những cuộc xâm chiếm của nhiều triều đại Trung Quốc trong 1.000 năm trước, nhiều người vẫn nhìn Trung Quốc với thái độ nghi ngờ lớn.
Với mức thâm hụt thương mại to lớn của Việt Nam trước Trung Quốc, và các liên kết chặt chẽ giữa các nhà lãnh đạo Cộng sản Việt Nam và các đối tác của họ tại Bắc Kinh, những phản đối đối với hoạt động đầu tư của Trung Quốc đã làm cho chính phủ Việt Nam khá là khó chịu.
Đối với một số Việt Nam, những hình ảnh về thảm họa của Hungary có nghĩa là cái bóng của Trung Quốc đã nhuốm một màu nhờ nhờ đỏ.
Bản tiếng Việt © Ba Sàm 2010
Nguồn: Financial Times
–Thủ tướng phê duyệt xây đường vận chuyển bauxite (Bee)-Trong giai đoạn chưa có cảng Kê Gà, sản phẩm của Tổ hợp bauxite - nhôm Lâm Đồng có thể xem xét, triển khai vận chuyển theo 2 tuyến.-Làm đường để khai thác, vận chuyển bôxit (Sgtt)-
- Hungary mở lại nhà máy sau lũ bùn đỏ (VNN). Nhà máy sản xuất nhôm nơi xảy ra thảm họa bùn đỏ ở Hungary sẽ khởi động sản xuất vào ngày mai và nằm dưới sự kiểm soát của nhà nước ít nhất trong 2 năm.– Số người chết do bùn đỏ ở Hungari tăng (VOV/AFP). – Thảm họa bauxite Hungary cảnh báo tình hình Việt Nam — (Người Việt). – Bài học cho Việt Nam từ lũ bùn đỏ Hungary (phần 2) — (RFA). – (phần 1).
- DANH SÁCH KÝ KIẾN NGHỊ TÍNH ĐẾN NGÀY 14/10/2010 (673 người) — (boxitvn). -- Khai thác bôxít ở Tây Nguyên: Đình chỉ dự án nếu chủ đầu tư làm sai cam kết (SGTT)
