The New Zealand Herald
Những thỏa thuận ở Phi châu
của Trung Quốc dấy lên
những quan ngại về đạo lý
Bắc Kinh – Một thỏa thuận khai mỏ trị giá 7 tỉ mỹ kim giữa chính thể quân sự hà khắc của Guinea và một công ty Trung Quốc ít tên tuổi đã nhấn mạnh tới cuộc tấn công ồ ạt hết tốc lực của Trung Quốc vào châu Phi và thái độ sốt sắng của nước này sẵn sàng giao du với những chính phủ tàn bạo và tham nhũng.
Bản thỏa thuận đã được công bố vào tuần trước bởi hội đồng quân sự cách mạng của đất nước Tây Phi này mời chào công ty China International Fund tham gia vào việc khai thác bauxite và các mỏ khai khoáng khác của Guinea và có thể cung cấp những khoản lợi tức lớn cho một chính phủ đang phải đối mặt với tình trạng bị cô lập trên trường quốc tế. Binh lính Guinea đã nổ súng vào những người biểu tình vào cuối tháng trước, giết hại tới 157 người, và hãm hiếp phụ nữ trước mặt công chúng.
Các nhóm nhân quyền đã công khai chỉ trích hiệp ước này. Chính phủ Trung Quốc đã từ chối xác nhận bản thỏa thuận hoặc trả lời những câu hỏi liên quan, và công ty của họ cũng đã từ chối đưa ra lời bình luận.
Bằng nhiều phương cách, thỏa thuận ở Guinea phản ánh những thủ đoạn kinh doanh của Trung Quốc được thiết lập ở Phi châu, tiêu biểu cho những hoạt động đầu tư to lớn tại một lục địa vẫn còn nghèo khó song lại giữ kín và thường là hiếm khi tôn trọng tới nhân quyền và các quyền lợi cho người lao động.
Những người biện hộ cho Trung Quốc chỉ ra rằng các nhà đầu tư khác từ phương Tây, Nhật Bản, Ấn Độ và những nơi khác cũng là những đối tác kinh tế lớn với các chính phủ Phi châu thiếu dân chủ.
Tại Guinea, tập đoàn Alcoa của Hoa Kỳ và Rio Tinto của Anh-Úc đã là những tay chơi lớn trong kinh doanh bauxite. Hơn thế, Trung Quốc đã cung cấp viện trợ, các khoản vay, hoặc đầu tư vào hơn 17 quốc gia Phi châu, mà một vài nước trong đó có những chính quyền dân chủ.
Thế nhưng mưu đồ của Trung Quốc đã làm dấy lên những nghi vấn về việc liệu các khoản tiền lớn có cản trở sự tiến bộ về nhân quyền và việc cai trị tốt ở châu Phi hay không, trong lúc đó chúng lại giúp nâng cao mức sống và nhét đầy hầu bao cho một vài người. Trung Quốc đã đem đến những món tiền kếch xù để mua chuộc và dối gạt những hệ thống cai trị ví như ở nước Nigeria và Sudan giàu dầu lửa, bị phê phán nhiều về những hành động bất lương tại khu vực Darfur. Ví dụ, Trung Quốc có một thỏa thuận 9 tỉ mỹ kim gây nhiều tranh cãi với nước Congo luôn bị rối loạn vì bạo lực.
“Có những mối xúc cảm lẫn lộn rõ ràng liên quan tới các mối quan hệ Trung Quốc-Phi châu,” theo nhận xét của bà Kellie Jane Whitlock, thuộc tạp chí Corporate Africa của Nam Phi.
Không giống như các công ty đến từ phương Tây đang bị tấn công bởi tình trạng suy thoái, “các công ty của Trung Quốc vẫn tăng trưởng và đang tìm cách đầu tư nhiều hơn nữa vào châu Phi,” bà cho biết. Người Trung Quốc “khá là lưu tâm chăm sóc hoạt động đầu tư và gây dựng đầu tư của mình. Họ tỏ ra đáng gờm về đầu tư tại Phi châu.”
Thái độ chăm chú theo dõi và những cảm xúc lẫn lộn đang tăng lên ở Châu Phi khi các thỏa thuận của Trung Quốc tăng lên 10 lần kể từ năm 2001, vượt qua dấu mốc 100 tỷ đô la cuối năm ngoái. Những con số ước tính về đầu tư của Trung Quốc ở khu vực Châu Phi gia tăng từ 6 tỷ đô la khi Trung Quốc tranh thủ làm chủ các mỏ dầu, khí đốt, và các nguồn tài nguyên quan trọng cho nền kinh tế đói tài nguyên của mình. Ước tính tổng số cho vay, đầu tư, và viện trợ – thường rất khó phân biệt [các nguồn vay này] với nhau – khoảng gần 50 tỷ đô la.
Quỹ Quốc tế Trung Quốc đăng ký ở Hồng Kông đã có thoả thuận lớn với một chính phủ thiếu dân chủ khác ở châu Phi: Angola. Một công ty được biết đến có tên là CIF, là công ty xây dựng nhà cửa, đường cao tốc và sân bay thủ đô tại Angola, công ty này là một trong những nhà cung cấp dầu mỏ hàng đầu của Trung Quốc.
CIF là một công ty tư nhân mặc dù sở hữu thật sự của nó không rõ ràng.
Chỉ mới nhảy vào tham gia những thoả thuận này, song công ty đã có thể hy vọng tiếp cận được những quan chức hàng đầu của Angola và một mạng lưới phức tạp các hợp đồng với những ngành công nghiệp và các công ty được nhà nước Trung Quốc hậu thuẫn, đặc biệt là Ngân hàng Xuất-Nhập khẩu Trung Quốc, nơi tài trợ cho nhiều kế hoạch đầu tư lớn ở nước ngoài. Các giám đốc CIF cũng được cho là có những mối gắn kết với quân đội và các lực lượng an ninh Trung Quốc, thúc đẩy mối quan hệ của họ với ban lãnh đạo của đất nước cộng sản này.
Không rõ liệu có phải trước khi xảy ra cuộc đảo chính tháng mười hai [năm ngoái] để đưa đại uý Moussa Dadis Camara lên nắm quyền thì CIF đang tiến hành một thoả thuận hay không. Gần đây, chuyên gia cố vấn người Anh Chatham House báo cáo rằng CIF đã và đang thực hiện một kế hoạch đầu tư 1.6 tỷ mỹ kim cho nước này bao gồm các cơ sở hạ tầng rộng lớn, nhà ở, khai thác khoáng sản, giao thông vận tải, du lịch, và sản xuất lương thực thực phẩm.
Đổi lại, công ty [CIF] trên lý thuyết được phép khai thác các nguồn khoáng sản bauxite dồi dào của Guinea, nguyên liệu thô dùng để sản xuất nhôm, cùng với kim cương và vàng. Bộ trưởng Bộ Địa chất Mahmound Thiam nói rằng công ty Trung Quốc sẽ là đối tác chiến lược trong tất cả các dự án khai thác mỏ.
Ông cũng nói rằng, các nhà máy điện mới thiết lập, các tuyến đường sắt, và các chuyến bay vận tải hàng không quốc tế và trong nước là một phần trong thỏa thuận này.
Thành lập năm 2003, CIF thể hiện như là một trong những kết nối táo bạo và tốt đẹp nhất của các nhà đầu tư Trung Quốc ở Châu Phi.
Việc đăng ký kinh doanh tại Hong Kong của công ty này cho thấy nó được sở hữu 99% bởi Công ty TNHH Phát triển Quốc tế Đại Uyên, các chuyên viên phân tích Chatham House xác định đó là công ty mẹ của Công ty Cổ phần Dầu mỏ Trung Quốc Angola, xuất khẩu dầu mỏ Angola tới Trung Quốc.
Bản tiếng Việt © Ba Sàm 2009
