“Phải xây dựng xã hội dân sự ở nông thôn” ChúngTa.com
GS. VS. Đào Thế Tuấn - người vừa nhận Huân chương của Chính phủ Pháp – cho rằng nông thôn, nông nghiệp Việt Nam kém phát triển hoàn toàn là do cơ chế và đường lối lãnh đạo. Đó là hậu quả của việc bóc lột nông nghiệp để dồn lực cho công nghiệp.
"Phát triển nông nghiệp: Không làm là chết, vậy thôi"
- Thông thường nhà nghiên cứu ở lĩnh vực nào cũng thấy lĩnh vực của mình là quan trọng sống còn. Chắc ông cũng cho rằng nông nghiệp đang đóng vai trò quan trọng sống còn đối với nền kinh tế Việt Nam. Theo ông thì trong điều kiện của Việt Nam hiện nay, tại sao lại cần phát triển nông nghiệp?
- Tôi không đồng ý với cách nói “phát triển nông nghiệp vì chúng ta có lợi thế về nông nghiệp”, “vì chúng ta có điều kiện phát triển nông nghiệp”.
Nông nghiệp là ngành mà chúng ta phải duy trì và phát triển, không phải vì lợi thế cạnh tranh nào cả, mà vì phát triển nông nghiệp là chuyện bắt buộc phải làm, không là chết, vậy thôi.
Người ta đã tính rằng đến năm 2050, thế giới cần lương thực gấp đôi hiện nay, đến cuối thế kỷ thì nhu cầu tăng gấp ba. Nếu cung lương thực cho thế giới thiếu thì giá chắc chắn sẽ tăng lên. Nói cách khác, nếu để mất an ninh lương thực thì sẽ phải nhập khẩu để sống sót, mà nhập khẩu thì càng ngày càng đắt.
Việt Nam có 86 triệu dân, con số không hề nhỏ. Phải xây dựng được nền nông nghiệp ít nhất là bảo vệ được an ninh lương thực của nước nhà, còn nếu biết làm tốt hơn thì càng có lợi về kinh tế.
Nhìn từ góc độ chính trị - xã hội, nông dân Việt Nam là những người ít được hưởng lợi từ đổi mới nhất. Nông dân còn quá nghèo, ít được hưởng phúc lợi xã hội (giáo dục, y tế…), thiếu việc làm ở nông thôn và buộc phải di cư ra thành phố làm thuê với giá lao động rẻ mạt.
Nông dân đang bị bần cùng hóa, và đó là nguy cơ gây bất ổn xã hội. Như ở Trung Quốc bây giờ, bạo loạn ở nông thôn xảy ra nhiều lắm, ấy là hậu quả của sự bần cùng hóa nông dân.
- Có phải sự bần cùng hóa đó là khó tránh khỏi trong quá trình công nghiệp hóa, ở tất cả các nước chứ không riêng Việt Nam? Nói cách khác, nó là một hệ quả của công nghiệp hóa?
- Quá trình công nghiệp hóa ở các nước không giống nhau. Thế kỷ 17-19, các nước tư bản dùng nguồn lợi bóc lột từ hệ thống thuộc địa để làm công nghiệp hóa, ví dụ Anh, Pháp là theo cách này. Nước nào không có thuộc địa, như Đức, thì gây chiến để giành lấy thuộc địa.
Thế kỷ 20, Liên Xô sau khi tiến hành Cách mạng Tháng Mười, không có nguồn lực để công nghiệp hóa nên họ buộc phải dùng nông nghiệp để làm công nghiệp. Trung Quốc từ thời Mao Trạch Đông cũng vậy, bóc lột nông dân, vắt kiệt nông nghiệp để dồn lực cho công nghiệp. Và Việt Nam ta bây giờ đang diễn lại đúng kịch bản đó.
- Nhưng theo tôi biết, chúng ta không có một chủ trương nào nói rằng phải dùng nông nghiệp để nuôi công nghiệp?
- Không có, nhưng thực tế đang cho thấy đúng như vậy đó. Tất cả những câu “nông dân là lực lượng cách mạng”, “nông dân là những người khởi xướng Đổi mới”, “phải biết ơn nông dân”, “phải ưu tiên phát triển hợp lý nông nghiệp”, tôi cho đều là mị dân cả.
Trên thực tế, nông nghiệp đang bị lép vế, nông dân thua thiệt đủ bề. Đó là hậu quả của việc bóc lột nông nghiệp để dồn lực cho công nghiệp hóa. Tôi nói cách khác, việc nông thôn, nông nghiệp Việt Nam bây giờ kém phát triển hoàn toàn là do cơ chế, do đường lối, quyết định của lãnh đạo mà thôi.
- Ông có cho rằng còn những nguyên nhân khác khiến nông thôn, nông nghiệp Việt Nam kém phát triển, như tình trạng đất chật người đông, trình độ và do đó, năng suất của người nông dân bị hạn chế?
- Từ kinh nghiệm chung của thế giới, tôi thấy là nếu anh làm quản lý ruộng đất tốt thì còn đất nông nghiệp tăng thêm, còn thừa đất ấy chứ. Tình trạng mất đất nông nghiệp ở ta là do đầu cơ mà ra cả. Nói sâu xa hơn thì do cách quản lý của ta là quản lý để đầu cơ.
Ngay xung quanh Hà Nội đây này, tôi biết có nhiều nơi, người ta xây những ngôi mộ giả để găm đấy, chờ khi nào chính quyền lấy đất thì sẽ được đền bù.
Bây giờ có lắm ý kiến nói tới việc tăng hạn điền cho nông dân. Tôi thì tôi cho rằng nhiều người nói vậy vì họ có quyền lợi liên quan tới việc đầu cơ ruộng đất. Hạn điền ở nước ta không thấp. Ngay Hàn Quốc cũng chỉ có 3 hécta, Nhật Bản 10 hécta. Mở rộng thêm để làm gì, chỉ tạo điều kiện cho đầu cơ phát triển thêm.
- Nhân nói về hạn điền, nhiều ý kiến đang cho rằng cần thừa nhận sở hữu tư nhân về đất đai, như thế mới giải phóng được sức mạnh đất đai để phát triển đất nước. Ông nghĩ về vấn đề này thế nào?
- Vấn đề sở hữu tư nhân về đất nông nghiệp cũng vậy, đang được đặt ra, nhưng theo tôi là không cần thiết. Ở Việt Nam, quyền sử dụng đất còn rộng hơn quyền sở hữu đất ở Pháp.
Có tập trung ruộng đất trong tay địa chủ thì cũng không đẻ ra sản phẩm. Ở nhiều nước đang phát triển, phải tồn tại nông dân nghèo không ruộng đất thì mới có người làm thuê. Ví dụ như ở Brazil, nông dân biến thành thợ. Họ ở thành phố, hàng ngày về nông thôn làm việc rồi chiều tối lại lên thành phố.
“Có nhiều việc để làm lắm nhưng không ai giúp nông dân làm cả”
"Nông nghiệp là ngành mà chúng ta phải duy trì và phát triển, không phải vì lợi thế cạnh tranh nào cả, mà vì phát triển nông nghiệp là chuyện bắt buộc phải làm".
- Một cách ngắn gọn, ông cho rằng các vấn đề lớn của nông dân Việt Nam hiện nay là gì?
- Thu nhập thấp, mất đất, không có việc làm. Khoảng cách thu nhập, chênh lệch mức sống giữa thành thị và nông thôn là rất lớn. Nông dân ở nông thôn không được tiếp cận rộng rãi với giáo dục, y tế, bảo hiểm xã hội, không có tích lũy. Nhà có người ốm đi viện một lần là của cải mất hết, trắng tay. Thêm một đứa con đi học xa, học lên cao là cả nhà lao đao.
Việc làm cho nông dân là vấn đề nghiêm trọng đối với Việt Nam và cũng là vấn đề lớn với thế giới. Nhìn chung, thế giới càng công nghiệp hóa càng thừa lao động, bởi vì công nghiệp và dịch vụ sử dụng lao động ít hơn nông nghiệp. Nói cách khác, công nghiệp và dịch vụ không thể “nuốt” hết số lao động dôi dư. Thừa lao động nông nghiệp là một trong các kết quả của quá trình phát triển.
Ở ta, nông thôn thừa khoảng 50% lao động, nhưng lại không phải là kết quả của sự phát triển công nghiệp, mà do họ làm nông nghiệp thì không có đất, không làm nông nghiệp thì chẳng biết dùng họ vào việc gì.
Xuất khẩu lao động cũng chỉ là giải pháp tình thế thôi. Hiện giờ Âu châu hạn chế nhận lao động nước ngoài. Trung Cận Đông, Hàn Quốc và Malaysia bình thường vẫn nhận nhiều lao động di cư vì họ đang có nhu cầu phát triển, nhưng nay khủng hoảng, họ cũng gặp khó khăn.
Tóm lại, thất nghiệp đang là bài toán không giải quyết được ở nhiều nước. Nông dân đang phải chịu gánh nặng cho toàn xã hội. Tôi nhấn mạnh: Lao động thừa ở nông thôn là vấn đề của toàn xã hội, cho nên cả xã hội phải góp vào mà lo chứ không chỉ Bộ NN&PTNT hay Bộ LĐ&TBXH đâu.
- Có cách nào để nâng thu nhập, từ đó nâng mức sống cho người ở nông thôn không?
- Tôi cho rằng đa dạng hóa sinh kế là chìa khóa để tăng thu nhập cho nông dân. Không thể chỉ làm nông được. Nói vui, tôi biết có làng ở Nam Sách (Hải Dương), cả làng bao nhiêu hiệu làm tóc.
Thật ra, ở nông thôn, có nhiều việc lắm nhưng không ai giúp nông dân làm, không ai hướng dẫn cho họ cả. Chúng tôi đang tìm cách xây dựng một cơ chế để giúp nông dân đa dạng hóa sinh kế.
- Ví dụ như những việc gì?
- Du lịch nông thôn chẳng hạn. Việt Nam cũng đã có du lịch nông thôn, nhưng triển khai chưa tốt, trong khi nếu làm tốt, thu nhập của mỗi nông dân có thể tăng gấp đôi.
Du lịch nông thôn: dân bị coi như ăn bám
"Đa dạng hóa sinh kế là chìa khóa để tăng thu nhập cho nông dân".
- Du lịch nông thôn chưa được làm tốt, điều đó thể hiện như thế nào?
- Ví dụ ở Sapa có nhiều các điểm du lịch bán vé, nhưng tiền bán vé chính quyền và doanh nghiệp đầu tư hưởng hết, dân địa phương chẳng được gì. Dân bị coi như kẻ ăn bám vào du lịch ở địa phương, ngày ngày sống nhờ bán đồ lặt vặt cho khách.
Họ không được tham gia vào hoạt động du lịch nông thôn ở địa phương, trong khi nếu hoạt động này phát triển và thu hút họ thì sẽ bảo vệ được cả văn hóa lẫn sinh thái, môi trường địa phương.
Tôi còn được biết, ở Huế, nhiều nhà vườn đóng cửa với khách du lịch, bởi vì họ chẳng thu được gì, tour du lịch lấy hết rồi.
Ở Hội An, tôi hỏi dân sao không tổ chức kinh doanh du lịch bằng cách cho khách thuê nhà dân ở, kiểu “home-stay”, họ bảo không được phép. Chính quyền yêu cầu nếu dân làm “home-stay” thì phải đảm bảo trang thiết bị vệ sinh, máy điều hòa. Như thế, tiền đâu mà nông dân làm?
Ở Đồng bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL), có nhiều vùng cây ăn trái, tour du lịch đưa khách đi thăm, nhưng khách chỉ ngắm thôi chứ có mua về được đâu, làm sao bảo quản được mà mang về. Thế nên dân đem trái cây ra chợ bán còn thu được tiền hơn.
- Nhưng các doanh nghiệp kinh doanh cũng cần có lãi chứ. Ông đang nói về “du lịch nông thôn”, thì trong kinh doanh nông nghiệp cũng vậy, nhiều khi tư thương ở cái thế có thể ép giá nông dân. Tôi nghĩ vấn đề ở đây là làm sao để có sự phân phối công bằng hơn. Ông nghĩ sao về điều đó?
- Ở Pháp, doanh nghiệp mua súp lơ của nông dân với giá 1 Franc (đồng nội tệ của Pháp trước khi chuyển sang sử dụng Euro), rồi đến khi vào siêu thị, giá súp lơ đã tăng lên 12 Franc. Như thế là bóc lột nông dân lắm.
"Có nhiều việc để làm lắm nhưng không ai hướng dẫn nông dân làm cả". GS.VS. Đào Thế Tuấn cho rằng phát triển xã hội dân sự chính là cơ chế để hướng dẫn người nông dân đa dạng hóa sinh kế.
Nông dân Pháp bèn lập chợ nông thôn ngay giữa thủ đô Paris để bán hàng trực tiếp tới tay người tiêu dùng, tránh được hệ thống thu mua ở giữa.
Tôi thấy các nước tiên tiến bây giờ người ta tẩy chay hệ thống doanh nghiệp buôn bán. HTX chiếm 50% công việc, tư thương chiếm 50% lĩnh vực phân phối nông sản là tốt nhất.
Theo tôi, doanh nghiệp chỉ nên thực hiện khâu chế biến cao cấp, còn thu gom, buôn bán, nông dân tự làm được. Có như thế, doanh nghiệp mới mất thế độc quyền.
Chứ như bây giờ ở ta, nông dân không có quyền mặc cả với tư thương. ĐBSCL chẳng hạn, nông dân trồng lúa chất lượng cao hơn trước nhưng giá bán ra thì vẫn như thế.
- Vậy, tôi xin mượn lời một danh hài, “thế thì người nông dân phải làm gì”?
- Vấn đề quan trọng nhất của phát triển là phải có sự tham gia của cộng đồng, của người dân. Các tổ chức phi chính phủ đến Việt Nam đều nói rằng nông thôn Việt Nam không có cộng đồng.
Tôi nghĩ không hoàn toàn như vậy. Ngày xưa, chúng ta đã có cộng đồng làng xã, thôn xóm đấy thôi, mà đại diện là những lý trưởng, xã trưởng. Bây giờ thì chỉ còn mấy ông bà cán bộ - ông bí thư, chủ tịch xã, chủ tịch hợp tác xã, bà tổ trưởng phụ nữ… Người dân chẳng được tham gia gì cả.
Chúng ta cần phải hướng dẫn, phải tạo cơ chế để giúp nông dân tổ chức lại được với nhau, xây dựng các doanh nghiệp xã hội (social entrepreneur). Nhà nước không thu thuế đối với họ. Dĩ nhiên, họ cũng có một mức lãi nào đó, nhưng về bản chất, họ là một hệ thống các tổ chức chăm lo phát triển xã hội. Hệ thống đó là một phần của xã hội dân sự.
Không thể chỉ dựa vào việc kêu gọi các doanh nghiệp tham gia hoạt động từ thiện, cần có một đường lối xã hội hóa công cuộc cải cách kinh tế xã hội, không lẫn lộn xã hội hóa với thị trường hóa và tư nhân hóa. Xã hội hóa là huy động sự tham gia của xã hội, của quần chúng.
Tóm lại, điều quan trọng chúng ta cần làm ở nông thôn bây giờ là xây dựng xã hội dân sự.
Tổng công ty Lương thực miền Nam có vị trí thống lĩnh thị trường lúa gạo
Điều 11 khoản 1 của Luật Cạnh tranh qui định: “ Doanh nghiệp được coi là có vị trí thống lĩnh thị trường nếu có thị phần từ 30% trở lên trên thị trường liên quan hoặc có khả năng gây hạn chế cạnh tranh một cách đáng kể”.
Theo Nông Nghiệp Việt Nam Online “Tổng công ty Lương thực miền Nam (TCty LTMN) là đơn vị chủ lực trong XK gạo của nước ta, hàng năm XK hơn 3 triệu tấn gạo, đạt kim ngạch hơn 2 tỷ USD, tức chiếm tới hơn 60% lượng gạo XK của cả nước.” (1)
Như vậy: Tổng công ty Lương thực miền Nam được coi là có vị trí thống lĩnh thị trường.
VFA là nhóm doanh nghiệp Nhà nước có vị trí thống lĩnh thị trường
Điều 11 khoản 2 mục c qui định: “Nhóm doanh nghiệp được coi là có vị trí thống lĩnh thị trường nếu cùng hành động nhằm gây hạn chế cạnh tranh và thuộc một trong các trường hợp sau đây: c) Bốn doanh nghiệp có tổng thị phần từ 75% trở lên trên thị trường liên quan.”
VFA có số lượng gạo xuất khẩu “chiếm trên 90% tổng số lượng gạo xuất khẩu chung của cả nước.”(2)
Dù có nhiều hơn 4 thành viên, nhưng hầu hết thành viên của VFA là các doanh nghiệp có chung chủ sở hữu là Nhà nước, cho nên căn cứ vào điều 11 khoản 2 mục c của luật cạnh tranh: VFA là nhóm doanh nghiệp của Nhà nước có vị trí thống lĩnh thị trường lúa gạo.
Tổng công ty lương thực miền Nam và VFA độc quyền trong mua bán lúa gạo
Ông Tổng giám đốc Tổng công ty Lương thực miền Nam cũng là Chủ tịch VFA.
Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA muốn bán gạo xuất khẩu của nông dân với giá bao nhiêu thì bán, muốn mua lúa của nông dân với giá bao nhiêu thì mua, nông dân chỉ bán lúa cho Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA mà không thể bán cho ai khác.
Điều 12 của Luật Cạnh tranh quy định: “Doanh nghiệp được coi là có vị trí độc quyền nếu không có doanh nghiệp nào cạnh tranh về hàng hoá, dịch vụ mà doanh nghiệp đó kinh doanh trên thị trường liên quan.”
Như vậy căn cứ vào điều 12 của Luật Cạnh tranh, Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA là doanh nghiệp và nhóm doanh nghiệp có vị trí độc quyền trong mua bán lúa gạo của nông dân.
Tóm lại: lúa gạo của nông dân đang chịu sự độc quyền của doanh nghiệp Nhà nước. Hay nói cách khác lúa gạo thuộc lĩnh vực độc quyền Nhà nước.
Việc ấn định giá lúa gạo của Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA vi phạm Luật Cạnh tranh
Điều 15 khoản 1 mục a của Luật Cạnh tranh qui định: Nhà nước kiểm soát doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực độc quyền nhà nước bằng các biện pháp: “Quyết định giá mua, giá bán hàng hoá, dịch vụ thuộc lĩnh vực độc quyền nhà nước”.
Hiện nay, Nhà nước không quyết định giá bán gạo xuất khẩu và giá thu mua lúa cho nông dân mà giao cho VFA toàn quyền quyết định. Điều này vi phạm Điều 15 khoản 1 mục a của Luật Cạnh tranh.
VFA chỉ là một hiệp hội ngành hàng, tập hợp các doanh nghiệp xuất khẩu gạo hoạt động vì lợi nhuận, cho dù là doanh nghiệp Nhà nước, cũng không có quyền quyết định thu nhập của nông dân chúng tôi bằng cách ấn định giá thu mua lúa.
Thật là hết sức phi lý, khi một hiệp hội của những doanh nghiệp xuất khẩu gạo, lại ấn định thu nhập cho hàng triệu nông dân.
Do độc quyền, Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA luôn bán gạo Việt Nam rẻ nhất thế giới
Lợi nhuận của các doanh nghiệp trong VFA = giá bán gạo xuất khẩu – (giá thu mua gạo trong nước + phí xuất khẩu). Lợi nhuận này không phụ thuộc vào giá gạo xuất khẩu mà chỉ phụ thuộc vào sự chênh lệch giá.
Do đó, nếu ký bán gạo xuất khẩu giá thấp thì các doanh nghiệp sẽ ép giá mua lúa của nông dân và họ vẫn có lời.
Lợi nhuận độc lập với giá gạo xuất khẩu nhưng lại được giao ấn định giá bán gạo xuất khẩu, vì vậy từ trước đến nay VFA luôn bán gạo xuất khẩu với giá rẻ nhất thế giới.
“Trong vòng 5 năm 2001-2005 “giá của chúng ta chỉ bằng gần 80% giá bình quân thế giới (220USD/tấn). Đó là giá bán “bèo” nhất trong số 5 nước xuất khẩu gạo nhiều nhất thế giới (xét theo khối lượng) theo thứ tự là Thái Lan, Ấn Độ, Việt Nam, Pakistan”. (3)
Năm 2006, trong một bài trả lời phỏng vấn trên báo VnExpress, ông Trương Thanh Phong, Tổng giám đốc công ty Lương thực miền Nam kiêm Chủ tịch VFA, cho biết: “Chỉ trong một thời gian ngắn từ mức giá hơn 260 USD/tấn, loại gạo 5 % tấm liên tục rớt giá và hiện được doanh nghiệp ký bán với giá chỉ 242 – 245 USD/tấn. trong khi giá thành loại gạo này lên đến 248 USD/tấn.” (4)
Năm 2008, ngừng xuất khẩu gạo vì lý do an ninh lương thực, giá gạo xuất khẩu giảm, theo các chuyên gia nông dân thiệt khoảng 400 triệu đô la Mỹ.
Ngày 21.8.2009 báo Lao Động Online cho biết: “Nghịch lý ở chỗ “làm chủ” thị trường gạo, nhưng hiện giá gạo của ta vẫn thấp nhất thế giới…”. (5)
Bán gạo của nông dân chúng tôi rẻ nhất thế giới, đồng nghĩa với việc mua lúa của nông dân chúng tôi rẻ nhất so với nông dân các nước.
Do độc quyền, năm 2010 Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA tung tin thất thiệt để ép giá lúa của nông dân
Trong 7 tháng đầu năm 2010, Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA bán gạo với giá bình quân 489 đô la Mỹ/ tấn, tháng 7 bán gạo thấp nhất cũng với giá 420 đô la Mỹ/ tấn.
Với giá thấp nhất 420 đô la Mỹ/ tấn VFA vẫn có lời khi mua lúa giá 4100 đồng/ kg (qui ra giá bán gạo khoảng 360 đô la Mỹ/ tấn) để thực hiện chỉ đạo của Chính phủ cho nông dân lời tối thiểu 30%.
Vậy mà vì quá tham lam, vì lợi ích riêng của mình mà tung tin bán gạo xuất khẩu giá thấp hơn 400 đô la Mỹ/ tấn để ép giá nông dân, mua lúa của nông dân vụ đông xuân 4.000 đồng/ kg (tương đương 350 đô la Mỹ/ tấn gạo) vụ hè thu chỉ có 3.500 đồng/ kg.
Do độc quyền, Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA không quan tâm đến việc nâng cao giá trị hạt gạo
Do độc quyền mua bán lúa gạo, Tổng công ty lương thực miền Nam và VFA chọn vị trí cuối cùng ở khẩu phân phối để ăn chênh lệch giá tính trên đầu tấn.
Mua lúa từ nông dân rồi chở về nhà máy xay, xay bóc vỏ thành gạo thô, có thương lái lúa. Chà bóng gạo thô thành gạo xuất khẩu rồi đóng bao, có thương lái gạo. Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA đảm nhận công đoạn cuối cùng là chở gạo ra cảng và xuất đi rồi lấy lời từ chênh lệch đầu tấn!
Vì được độc quyền và ăn chênh lệch đầu tấn nên Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA không hề đầu tư nâng cao giá trị hạt gạo xuất khẩu: Không đầu tư kho chứa lúa, không đầu tư nhà máy xay lúa, không tạo thương hiệu cho hạt gạo VN, và tệ nhất là không biết chính mình xuất khẩu gạo loại gì, do trộn lẫn các loại gạo với nhau.
Không có đủ kho nên không điều tiết được quá trình xuất khẩu gạo, phải xuất khẩu theo kiểu sang tay nên dễ bị khách hàng ép giá. Không có nhà máy xay lúa hiện đại nên chất lượng gạo xuất khẩu thấp. Không có thương hiệu nên bán gạo cùng loại rẻ hơn nước khác. Không biết chính mình xuất khẩu gạo loại gì nên hiện nay nông dân chọn giống theo kiểu hên xui, may nhờ rủi chịu.
Xin hỏi các nhà lãnh đạo xuất khẩu gạo: Xuất khẩu gạo mà không có đủ kho bãi thì làm sao mà điều tiết quá trình xuất khẩu? Làm sao giữ giá gạo khi giá thị trường thế giới xuống thấp?
Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA đang là cái ách quàng lên cổ nông dân
Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA ăn theo lúa gạo nhưng lại toàn quyền ấn định giá bán gạo xuất khẩu và giá thu mua lúa cho nông dân. Nghĩa là VFA ấn định thu nhập của nông dân và tự để lại lợi nhuận từ lúa gạo cho mình.
Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA được tự ý để lại lợi nhuận nên thường giành lấy phần nhiều, đôi khi giành hết lợi nhuận từ lúa gạo, làm cho nông dân thua lỗ.
Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA không hề đầu tư để nâng cao giá trị lúa gạo, biến gạo Việt Nam thành loại hàng thứ phẩm trên thị trường thế giới.
Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA bán lúa của nông dân ra thị trường thế giới với giá rẻ như bèo, rồi trở về trong nước mua lúa của nông dân với giá rẻ như lấy không.
Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA đang là cái ách quàng lên cổ nông dân, đang tước đoạt lợi nhuận vốn đã còm cõi của nông dân.
Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA đang vi phạm luật cạnh tranh và đang xâm hại nghiêm trọng đến quyền lợi của nông dân.
Ngày 14/09/2010
H. K.
Tác giả gửi trực tiếp cho BNV
(1) Bài “Tổng công ty lương thực miền Nam: Nhiều thành tích từ phong trào thi đua yêu nước”
http://www.nongnghiep.vn/nongnghiepvn/vi-VN/61/158/1/15/15/57731/Default.aspx
(2) báo điện tử Hiệp hội lương thực Việt Nam phần giới thiệu.
http://www.vietfood.org.vn/vn/default.aspx?c=47
(3) Bài: “Xuất khẩu gạo: Tấn nhiều, đô ít”
http://tuoitre.com.vn/tianyon/Index.aspx?ArticleID=193763&ChannelID=11
(4) Vnexpress. Bài: “Gạo ngon, bán rẻ”
http://www.vnexpress.net/GL/Kinh-doanh/2006/03/3B9E760D/
(5) Lao Động Online. Bài: “Vì sao giá gạo xuất khẩu Việt Nam vẫn thấp nhất thế giới?”
http://www.laodong.com.vn/Home/Vi-sao-gia-gao-xuat-khau-Viet-Nam-van-thap-nhat-the-gioi/20098/152198.laodong
Tôi bán lúa Hè thu
Ngày 10/6/2010 tôi đi bán lúa hè thu. Đi bán lúa khi mà tôi biết rằng: Mặc dù từ đầu năm 2010 Chính phủ ra quyết định Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) “phải mua lúa cho nông dân lời trên 30% so với giá thành”, nhưng cho đến nay Chính phủ không đưa ra được giá thành, còn VFA thì đã “bỏ mặc nông dân” nhất quyết ngừng mua lúa vì phải: “chờ cho đến khi Chính phủ chỉ đạo mới làm”. (1)
Một ngày trước, anh Ba Công người làm ruộng kế ranh với tôi, bán lúa 4218 giá 3150 đồng/ kg lúa tươi chưa phơi.
Vậy mà lúa của tôi, dù tốt như lúa của anh Ba, ghe mua lúa chỉ trả có 3.050 đồng/ kg. Tôi nói:
- Lúa anh Ba Công hôm qua anh mua giá 3.150 đồng/ kg, hôm nay lúa tôi anh mua tệ gì cũng phải với giá 3.100 đồng/ kg chớ sao rẻ dữ vậy?
- Kho ra giá hạ từng ngày anh ơi, mới 3 ngày trước, tôi mua lúa của em anh Ba Công tới 3.300 đồng/ kg, giá lúa ổn định tôi mới có lời, còn Kho cứ hạ giá hoài, tôi đi lúa cũng đâu có lời anh ơi, có khi còn lỗ nữa. Số điện thoại của tôi đây, nếu đồng ý bán giá 3.050 đồng/ kg thì anh gọi cho tôi. Người mua lúa trả lời.
- Vậy để tôi tính lại nếu bán tôi sẽ gọi cho anh, à mà còn lúa khô anh mua bao nhiêu?
- 3700 đồng/ kg.
Tôi về bàn với bà xã:
- Má bé Phương ơi, giá lúa tệ quá! Hè thu năm rồi người ta tính giá thành lúa là 2.900 đồng/ kg nên VFA đưa ra giá mua lúa là 3.800 đồng/ kg loại lúa 25% tấm, thế nên lúc đó lúa 4218 (xay ra gạo 5% tấm) phơi khô của mình bán được giá 4.300 đồng/ kg, nay bán với giá lúa tươi có 3.050 đồng/ kg, ứng với giá lúa khô có 3.700/ kg, tức là mình đã bán thấp hơn năm rồi đến 600 đồng/ kg. Hiện nay, Chính phủ chủ trương VFA phải mua lúa của mình với giá đảm bảo nông dân mình lời trên 30% so với giá thành, nhưng không biết vì lý do gì Chính phủ quên đưa ra giá thành, nên VFA đang thừa cơ ép giá mình, vậy tôi nghĩ mình nên sấy lúa trữ lại, đợi khi Chính phủ nhớ lại và đưa ra giá thành thì dù chỉ bằng năm rồi, mình cũng bán được lúa với giá 4.300 đồng/ kg.
Không nói để lại hay bán liền, bà xã tôi lại đưa ra một số câu hỏi:
- Lúa trữ lại phải để trong nhiều tháng, để lúa lại rồi tiền đâu ông trả cho nhân công thu hoạch lúa? Tiền đâu ông trả cho Ngân hàng? Tiền đâu ông tiêu xài trong những tháng sắp tới?
Tôi: – ??!!
- Để lúa lại phải tốn thêm chi phí, thế nhưng ông có chắc giá lúa sẽ lên trên 3.700 đồng/ kg không?
- ??!!
- Ông nói Chính phủ chủ trương giá lúa phải đảm bảo cho nông dân lời 30% so với giá thành, nhưng bây giờ Chính phủ chưa đưa ra giá thành, vậy nếu sau này Chính phủ nói giá thành lúa chỉ có 2.200 đồng/ kg nên mua lúa của ông giá 2.860 đồng/ kg thì ông tính sao?
- ??!!
- Ông nói Chính phủ chủ trương giá lúa phải đảm bảo cho nông dân lời 30% so với giá thành, vậy Chính phủ có thành lập ra cơ quan nào để theo dõi việc thực hiện chủ trương này không?
- ??!!
- Nếu ông bán lúa với giá lời thấp hơn 30% so với giá thành, ông làm cách nào để được trợ giá? Ông ra Hà Nội tìm Thủ tướng Chính phủ khiếu nại chăng?
- ??!!
- Cuối cùng, tôi hỏi thiệt ông: – Ông có tin vào Chính phủ không?
- Điện thoại cho ghe mua lúa, bán lúa tươi đi bà ơi. – Tôi thì thào như hết hơi!
Bán lúa xong, tôi ngơ ngẩn vào ra như người mất của, cứ tiếc thầm, lợi nhuận của cả một vụ mùa cực khổ thế là đã không cánh mà bay. Thế mà bây giờ tôi thấy: Bán tống bán tháo lúa đi là hành động đúng đắn, vì có thể trong tương lai giá lúa sẽ tiếp tục hạ.
Ngày 30/06/2010 Phó Thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng đã ký Quyết định số 993/QĐ-TTg “Về mua tạm trữ lúa, gạo Hè thu năm 2010”. Trong đó Điều II có đoạn qui định: “các doanh nghiệp thực hiện mua lúa, gạo tạm trữ theo cơ chế thị trường, tự chịu trách nhiệm về hiệu quả kinh doanh”.
Doanh nghiệp thực hiện “mua lúa, gạo tạm trữ theo cơ chế thị trường” tức là VFA muốn mua lúa của nông dân với giá bao nhiêu cũng được, “tự chịu trách nhiệm về hiệu quả kinh doanh” nghĩa là nếu mua lúa giá cao, doanh nghiệp có lỗ thì ráng chịu.
Ngay sau khi có Quyết định này, ông Chủ tịch VFA Trương Thanh Phong cho biết: “Gạo phẩm cấp thấp vụ Hè thu gần như không có đầu ra. Các nước châu Phi trước tiêu thụ nhiều gạo phẩm cấp thấp, giờ đã chuyển sang dùng gạo 5% tấm… Vì thế, 1 triệu tấn qui gạo vụ Hè thu được mua tạm trữ chỉ là gạo chất lượng cao”. (2)
VFA đã định giá thu mua lúa loại xay thành gạo 5% tấm không dưới 3.500 đồng/ kg mà phải là lúa khô giao tại kho VFA, nên nông dân bán cho thương lái tại ruộng giá chỉ khoảng 3.000 đồng/kg.
Điều nghịch lý ở đây là: hiện nay, giá lúa 4218 xay ra gạo 5% tấm ở huyện Tân Hồng tỉnh Đồng Tháp lúa khô tốt vẫn đang thu mua với giá 3.700 -3900 đồng/kg. Như vậy tuyên bố mua gạo 5% tấm với giá 3.500 đồng/ kg của ông Phong thấp hơn giá hiện hành từ 700 -900 đồng/ kg. VFA đang thừa nước đục thả câu chăng?
Như vậy, VFA được hưởng ưu đãi vay tiền không lãi nhưng lại ra tuyên bố để dọn đường hạ giá mua lúa chứ chẳng phải tăng giá như Chính phủ mong muốn.
Nghị quyết mà Chính phủ đề ra nay bị Chính phủ buông tay, không thực hiện!!!
Ngày 13/07/2010
H. K.
Tác giả gửi trực tiếp cho BVN
(1) Người Lao Động Online bài “VFA bỏ mặc nông dân”
http://www.baomoi.com/Home/KinhTe/nld.com.vn/VFA-bo-roi-nong-dan/4363691.epi
(2) Nông nghiệp Việt Nam Online, bài “Không dưới 3.500 đồng/ kg”
http://nongnghiep.vn/nongnghiepvn/vi-vn/61/158/1/15/15/56157/default.aspx
- Giá gạo xuất khẩu Việt Nam ngang Thái Lan (SGGP)
Nghị quyết “đảm bảo an ninh lương thực quốc gia”: Có còn giá trị?
----------
Thuế sử dụng đất nông nghiệp: Thu chẳng bao nhiêu, nên miễn hẳn (PLTP)-Singapore: Singapore’s Useful Peasants (In These Times 9-9-10)--- “Chớ để mất cơ hội tăng tốc xuất khẩu gạo!” (VnEconomy). – Xuất khẩu gạo: vẫn chưa bắt nhịp với giá thế giới (TBKTSG)
Xuất khẩu gạo năm 2010: doanh nghiệp lời to, nông dân thua lỗ
---------
Xuất khẩu gạo Việt Nam tăng mạnh trong 8 tháng đầu năm
Chính phủ cũng đề nghị kéo dài chính sách miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp từ năm 2011 - 2020.
GS. VS. Đào Thế Tuấn - người vừa nhận Huân chương của Chính phủ Pháp – cho rằng nông thôn, nông nghiệp Việt Nam kém phát triển hoàn toàn là do cơ chế và đường lối lãnh đạo. Đó là hậu quả của việc bóc lột nông nghiệp để dồn lực cho công nghiệp.
"Phát triển nông nghiệp: Không làm là chết, vậy thôi"
- Thông thường nhà nghiên cứu ở lĩnh vực nào cũng thấy lĩnh vực của mình là quan trọng sống còn. Chắc ông cũng cho rằng nông nghiệp đang đóng vai trò quan trọng sống còn đối với nền kinh tế Việt Nam. Theo ông thì trong điều kiện của Việt Nam hiện nay, tại sao lại cần phát triển nông nghiệp?
- Tôi không đồng ý với cách nói “phát triển nông nghiệp vì chúng ta có lợi thế về nông nghiệp”, “vì chúng ta có điều kiện phát triển nông nghiệp”.
Nông nghiệp là ngành mà chúng ta phải duy trì và phát triển, không phải vì lợi thế cạnh tranh nào cả, mà vì phát triển nông nghiệp là chuyện bắt buộc phải làm, không là chết, vậy thôi.
Người ta đã tính rằng đến năm 2050, thế giới cần lương thực gấp đôi hiện nay, đến cuối thế kỷ thì nhu cầu tăng gấp ba. Nếu cung lương thực cho thế giới thiếu thì giá chắc chắn sẽ tăng lên. Nói cách khác, nếu để mất an ninh lương thực thì sẽ phải nhập khẩu để sống sót, mà nhập khẩu thì càng ngày càng đắt.
Việt Nam có 86 triệu dân, con số không hề nhỏ. Phải xây dựng được nền nông nghiệp ít nhất là bảo vệ được an ninh lương thực của nước nhà, còn nếu biết làm tốt hơn thì càng có lợi về kinh tế.
Nhìn từ góc độ chính trị - xã hội, nông dân Việt Nam là những người ít được hưởng lợi từ đổi mới nhất. Nông dân còn quá nghèo, ít được hưởng phúc lợi xã hội (giáo dục, y tế…), thiếu việc làm ở nông thôn và buộc phải di cư ra thành phố làm thuê với giá lao động rẻ mạt.
Nông dân đang bị bần cùng hóa, và đó là nguy cơ gây bất ổn xã hội. Như ở Trung Quốc bây giờ, bạo loạn ở nông thôn xảy ra nhiều lắm, ấy là hậu quả của sự bần cùng hóa nông dân.
- Có phải sự bần cùng hóa đó là khó tránh khỏi trong quá trình công nghiệp hóa, ở tất cả các nước chứ không riêng Việt Nam? Nói cách khác, nó là một hệ quả của công nghiệp hóa?
- Quá trình công nghiệp hóa ở các nước không giống nhau. Thế kỷ 17-19, các nước tư bản dùng nguồn lợi bóc lột từ hệ thống thuộc địa để làm công nghiệp hóa, ví dụ Anh, Pháp là theo cách này. Nước nào không có thuộc địa, như Đức, thì gây chiến để giành lấy thuộc địa.
Thế kỷ 20, Liên Xô sau khi tiến hành Cách mạng Tháng Mười, không có nguồn lực để công nghiệp hóa nên họ buộc phải dùng nông nghiệp để làm công nghiệp. Trung Quốc từ thời Mao Trạch Đông cũng vậy, bóc lột nông dân, vắt kiệt nông nghiệp để dồn lực cho công nghiệp. Và Việt Nam ta bây giờ đang diễn lại đúng kịch bản đó.
- Nhưng theo tôi biết, chúng ta không có một chủ trương nào nói rằng phải dùng nông nghiệp để nuôi công nghiệp?
- Không có, nhưng thực tế đang cho thấy đúng như vậy đó. Tất cả những câu “nông dân là lực lượng cách mạng”, “nông dân là những người khởi xướng Đổi mới”, “phải biết ơn nông dân”, “phải ưu tiên phát triển hợp lý nông nghiệp”, tôi cho đều là mị dân cả.
Trên thực tế, nông nghiệp đang bị lép vế, nông dân thua thiệt đủ bề. Đó là hậu quả của việc bóc lột nông nghiệp để dồn lực cho công nghiệp hóa. Tôi nói cách khác, việc nông thôn, nông nghiệp Việt Nam bây giờ kém phát triển hoàn toàn là do cơ chế, do đường lối, quyết định của lãnh đạo mà thôi.
- Ông có cho rằng còn những nguyên nhân khác khiến nông thôn, nông nghiệp Việt Nam kém phát triển, như tình trạng đất chật người đông, trình độ và do đó, năng suất của người nông dân bị hạn chế?
- Từ kinh nghiệm chung của thế giới, tôi thấy là nếu anh làm quản lý ruộng đất tốt thì còn đất nông nghiệp tăng thêm, còn thừa đất ấy chứ. Tình trạng mất đất nông nghiệp ở ta là do đầu cơ mà ra cả. Nói sâu xa hơn thì do cách quản lý của ta là quản lý để đầu cơ.
Ngay xung quanh Hà Nội đây này, tôi biết có nhiều nơi, người ta xây những ngôi mộ giả để găm đấy, chờ khi nào chính quyền lấy đất thì sẽ được đền bù.
Bây giờ có lắm ý kiến nói tới việc tăng hạn điền cho nông dân. Tôi thì tôi cho rằng nhiều người nói vậy vì họ có quyền lợi liên quan tới việc đầu cơ ruộng đất. Hạn điền ở nước ta không thấp. Ngay Hàn Quốc cũng chỉ có 3 hécta, Nhật Bản 10 hécta. Mở rộng thêm để làm gì, chỉ tạo điều kiện cho đầu cơ phát triển thêm.
- Nhân nói về hạn điền, nhiều ý kiến đang cho rằng cần thừa nhận sở hữu tư nhân về đất đai, như thế mới giải phóng được sức mạnh đất đai để phát triển đất nước. Ông nghĩ về vấn đề này thế nào?
- Vấn đề sở hữu tư nhân về đất nông nghiệp cũng vậy, đang được đặt ra, nhưng theo tôi là không cần thiết. Ở Việt Nam, quyền sử dụng đất còn rộng hơn quyền sở hữu đất ở Pháp.
Có tập trung ruộng đất trong tay địa chủ thì cũng không đẻ ra sản phẩm. Ở nhiều nước đang phát triển, phải tồn tại nông dân nghèo không ruộng đất thì mới có người làm thuê. Ví dụ như ở Brazil, nông dân biến thành thợ. Họ ở thành phố, hàng ngày về nông thôn làm việc rồi chiều tối lại lên thành phố.
“Có nhiều việc để làm lắm nhưng không ai giúp nông dân làm cả”
"Nông nghiệp là ngành mà chúng ta phải duy trì và phát triển, không phải vì lợi thế cạnh tranh nào cả, mà vì phát triển nông nghiệp là chuyện bắt buộc phải làm".
- Một cách ngắn gọn, ông cho rằng các vấn đề lớn của nông dân Việt Nam hiện nay là gì?
- Thu nhập thấp, mất đất, không có việc làm. Khoảng cách thu nhập, chênh lệch mức sống giữa thành thị và nông thôn là rất lớn. Nông dân ở nông thôn không được tiếp cận rộng rãi với giáo dục, y tế, bảo hiểm xã hội, không có tích lũy. Nhà có người ốm đi viện một lần là của cải mất hết, trắng tay. Thêm một đứa con đi học xa, học lên cao là cả nhà lao đao.
Việc làm cho nông dân là vấn đề nghiêm trọng đối với Việt Nam và cũng là vấn đề lớn với thế giới. Nhìn chung, thế giới càng công nghiệp hóa càng thừa lao động, bởi vì công nghiệp và dịch vụ sử dụng lao động ít hơn nông nghiệp. Nói cách khác, công nghiệp và dịch vụ không thể “nuốt” hết số lao động dôi dư. Thừa lao động nông nghiệp là một trong các kết quả của quá trình phát triển.
Ở ta, nông thôn thừa khoảng 50% lao động, nhưng lại không phải là kết quả của sự phát triển công nghiệp, mà do họ làm nông nghiệp thì không có đất, không làm nông nghiệp thì chẳng biết dùng họ vào việc gì.
Xuất khẩu lao động cũng chỉ là giải pháp tình thế thôi. Hiện giờ Âu châu hạn chế nhận lao động nước ngoài. Trung Cận Đông, Hàn Quốc và Malaysia bình thường vẫn nhận nhiều lao động di cư vì họ đang có nhu cầu phát triển, nhưng nay khủng hoảng, họ cũng gặp khó khăn.
Tóm lại, thất nghiệp đang là bài toán không giải quyết được ở nhiều nước. Nông dân đang phải chịu gánh nặng cho toàn xã hội. Tôi nhấn mạnh: Lao động thừa ở nông thôn là vấn đề của toàn xã hội, cho nên cả xã hội phải góp vào mà lo chứ không chỉ Bộ NN&PTNT hay Bộ LĐ&TBXH đâu.
- Có cách nào để nâng thu nhập, từ đó nâng mức sống cho người ở nông thôn không?
- Tôi cho rằng đa dạng hóa sinh kế là chìa khóa để tăng thu nhập cho nông dân. Không thể chỉ làm nông được. Nói vui, tôi biết có làng ở Nam Sách (Hải Dương), cả làng bao nhiêu hiệu làm tóc.
Thật ra, ở nông thôn, có nhiều việc lắm nhưng không ai giúp nông dân làm, không ai hướng dẫn cho họ cả. Chúng tôi đang tìm cách xây dựng một cơ chế để giúp nông dân đa dạng hóa sinh kế.
- Ví dụ như những việc gì?
- Du lịch nông thôn chẳng hạn. Việt Nam cũng đã có du lịch nông thôn, nhưng triển khai chưa tốt, trong khi nếu làm tốt, thu nhập của mỗi nông dân có thể tăng gấp đôi.
Du lịch nông thôn: dân bị coi như ăn bám
"Đa dạng hóa sinh kế là chìa khóa để tăng thu nhập cho nông dân".
- Du lịch nông thôn chưa được làm tốt, điều đó thể hiện như thế nào?
- Ví dụ ở Sapa có nhiều các điểm du lịch bán vé, nhưng tiền bán vé chính quyền và doanh nghiệp đầu tư hưởng hết, dân địa phương chẳng được gì. Dân bị coi như kẻ ăn bám vào du lịch ở địa phương, ngày ngày sống nhờ bán đồ lặt vặt cho khách.
Họ không được tham gia vào hoạt động du lịch nông thôn ở địa phương, trong khi nếu hoạt động này phát triển và thu hút họ thì sẽ bảo vệ được cả văn hóa lẫn sinh thái, môi trường địa phương.
Tôi còn được biết, ở Huế, nhiều nhà vườn đóng cửa với khách du lịch, bởi vì họ chẳng thu được gì, tour du lịch lấy hết rồi.
Ở Hội An, tôi hỏi dân sao không tổ chức kinh doanh du lịch bằng cách cho khách thuê nhà dân ở, kiểu “home-stay”, họ bảo không được phép. Chính quyền yêu cầu nếu dân làm “home-stay” thì phải đảm bảo trang thiết bị vệ sinh, máy điều hòa. Như thế, tiền đâu mà nông dân làm?
Ở Đồng bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL), có nhiều vùng cây ăn trái, tour du lịch đưa khách đi thăm, nhưng khách chỉ ngắm thôi chứ có mua về được đâu, làm sao bảo quản được mà mang về. Thế nên dân đem trái cây ra chợ bán còn thu được tiền hơn.
- Nhưng các doanh nghiệp kinh doanh cũng cần có lãi chứ. Ông đang nói về “du lịch nông thôn”, thì trong kinh doanh nông nghiệp cũng vậy, nhiều khi tư thương ở cái thế có thể ép giá nông dân. Tôi nghĩ vấn đề ở đây là làm sao để có sự phân phối công bằng hơn. Ông nghĩ sao về điều đó?
- Ở Pháp, doanh nghiệp mua súp lơ của nông dân với giá 1 Franc (đồng nội tệ của Pháp trước khi chuyển sang sử dụng Euro), rồi đến khi vào siêu thị, giá súp lơ đã tăng lên 12 Franc. Như thế là bóc lột nông dân lắm.
"Có nhiều việc để làm lắm nhưng không ai hướng dẫn nông dân làm cả". GS.VS. Đào Thế Tuấn cho rằng phát triển xã hội dân sự chính là cơ chế để hướng dẫn người nông dân đa dạng hóa sinh kế.
Nông dân Pháp bèn lập chợ nông thôn ngay giữa thủ đô Paris để bán hàng trực tiếp tới tay người tiêu dùng, tránh được hệ thống thu mua ở giữa.
Tôi thấy các nước tiên tiến bây giờ người ta tẩy chay hệ thống doanh nghiệp buôn bán. HTX chiếm 50% công việc, tư thương chiếm 50% lĩnh vực phân phối nông sản là tốt nhất.
Theo tôi, doanh nghiệp chỉ nên thực hiện khâu chế biến cao cấp, còn thu gom, buôn bán, nông dân tự làm được. Có như thế, doanh nghiệp mới mất thế độc quyền.
Chứ như bây giờ ở ta, nông dân không có quyền mặc cả với tư thương. ĐBSCL chẳng hạn, nông dân trồng lúa chất lượng cao hơn trước nhưng giá bán ra thì vẫn như thế.
- Vậy, tôi xin mượn lời một danh hài, “thế thì người nông dân phải làm gì”?
- Vấn đề quan trọng nhất của phát triển là phải có sự tham gia của cộng đồng, của người dân. Các tổ chức phi chính phủ đến Việt Nam đều nói rằng nông thôn Việt Nam không có cộng đồng.
Tôi nghĩ không hoàn toàn như vậy. Ngày xưa, chúng ta đã có cộng đồng làng xã, thôn xóm đấy thôi, mà đại diện là những lý trưởng, xã trưởng. Bây giờ thì chỉ còn mấy ông bà cán bộ - ông bí thư, chủ tịch xã, chủ tịch hợp tác xã, bà tổ trưởng phụ nữ… Người dân chẳng được tham gia gì cả.
Chúng ta cần phải hướng dẫn, phải tạo cơ chế để giúp nông dân tổ chức lại được với nhau, xây dựng các doanh nghiệp xã hội (social entrepreneur). Nhà nước không thu thuế đối với họ. Dĩ nhiên, họ cũng có một mức lãi nào đó, nhưng về bản chất, họ là một hệ thống các tổ chức chăm lo phát triển xã hội. Hệ thống đó là một phần của xã hội dân sự.
Không thể chỉ dựa vào việc kêu gọi các doanh nghiệp tham gia hoạt động từ thiện, cần có một đường lối xã hội hóa công cuộc cải cách kinh tế xã hội, không lẫn lộn xã hội hóa với thị trường hóa và tư nhân hóa. Xã hội hóa là huy động sự tham gia của xã hội, của quần chúng.
Tóm lại, điều quan trọng chúng ta cần làm ở nông thôn bây giờ là xây dựng xã hội dân sự.
Nguồn: Tuần Việt Nam
Độc quyền lúa gạo: cái ách đang quàng lên cổ nông dân.Tổng công ty Lương thực miền Nam có vị trí thống lĩnh thị trường lúa gạo
Điều 11 khoản 1 của Luật Cạnh tranh qui định: “ Doanh nghiệp được coi là có vị trí thống lĩnh thị trường nếu có thị phần từ 30% trở lên trên thị trường liên quan hoặc có khả năng gây hạn chế cạnh tranh một cách đáng kể”.
Theo Nông Nghiệp Việt Nam Online “Tổng công ty Lương thực miền Nam (TCty LTMN) là đơn vị chủ lực trong XK gạo của nước ta, hàng năm XK hơn 3 triệu tấn gạo, đạt kim ngạch hơn 2 tỷ USD, tức chiếm tới hơn 60% lượng gạo XK của cả nước.” (1)
Như vậy: Tổng công ty Lương thực miền Nam được coi là có vị trí thống lĩnh thị trường.
VFA là nhóm doanh nghiệp Nhà nước có vị trí thống lĩnh thị trường
Điều 11 khoản 2 mục c qui định: “Nhóm doanh nghiệp được coi là có vị trí thống lĩnh thị trường nếu cùng hành động nhằm gây hạn chế cạnh tranh và thuộc một trong các trường hợp sau đây: c) Bốn doanh nghiệp có tổng thị phần từ 75% trở lên trên thị trường liên quan.”
VFA có số lượng gạo xuất khẩu “chiếm trên 90% tổng số lượng gạo xuất khẩu chung của cả nước.”(2)
Dù có nhiều hơn 4 thành viên, nhưng hầu hết thành viên của VFA là các doanh nghiệp có chung chủ sở hữu là Nhà nước, cho nên căn cứ vào điều 11 khoản 2 mục c của luật cạnh tranh: VFA là nhóm doanh nghiệp của Nhà nước có vị trí thống lĩnh thị trường lúa gạo.
Tổng công ty lương thực miền Nam và VFA độc quyền trong mua bán lúa gạo
Ông Tổng giám đốc Tổng công ty Lương thực miền Nam cũng là Chủ tịch VFA.
Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA muốn bán gạo xuất khẩu của nông dân với giá bao nhiêu thì bán, muốn mua lúa của nông dân với giá bao nhiêu thì mua, nông dân chỉ bán lúa cho Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA mà không thể bán cho ai khác.
Điều 12 của Luật Cạnh tranh quy định: “Doanh nghiệp được coi là có vị trí độc quyền nếu không có doanh nghiệp nào cạnh tranh về hàng hoá, dịch vụ mà doanh nghiệp đó kinh doanh trên thị trường liên quan.”
Như vậy căn cứ vào điều 12 của Luật Cạnh tranh, Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA là doanh nghiệp và nhóm doanh nghiệp có vị trí độc quyền trong mua bán lúa gạo của nông dân.
Tóm lại: lúa gạo của nông dân đang chịu sự độc quyền của doanh nghiệp Nhà nước. Hay nói cách khác lúa gạo thuộc lĩnh vực độc quyền Nhà nước.
Việc ấn định giá lúa gạo của Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA vi phạm Luật Cạnh tranh
Điều 15 khoản 1 mục a của Luật Cạnh tranh qui định: Nhà nước kiểm soát doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực độc quyền nhà nước bằng các biện pháp: “Quyết định giá mua, giá bán hàng hoá, dịch vụ thuộc lĩnh vực độc quyền nhà nước”.
Hiện nay, Nhà nước không quyết định giá bán gạo xuất khẩu và giá thu mua lúa cho nông dân mà giao cho VFA toàn quyền quyết định. Điều này vi phạm Điều 15 khoản 1 mục a của Luật Cạnh tranh.
VFA chỉ là một hiệp hội ngành hàng, tập hợp các doanh nghiệp xuất khẩu gạo hoạt động vì lợi nhuận, cho dù là doanh nghiệp Nhà nước, cũng không có quyền quyết định thu nhập của nông dân chúng tôi bằng cách ấn định giá thu mua lúa.
Thật là hết sức phi lý, khi một hiệp hội của những doanh nghiệp xuất khẩu gạo, lại ấn định thu nhập cho hàng triệu nông dân.
Do độc quyền, Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA luôn bán gạo Việt Nam rẻ nhất thế giới
Lợi nhuận của các doanh nghiệp trong VFA = giá bán gạo xuất khẩu – (giá thu mua gạo trong nước + phí xuất khẩu). Lợi nhuận này không phụ thuộc vào giá gạo xuất khẩu mà chỉ phụ thuộc vào sự chênh lệch giá.
Do đó, nếu ký bán gạo xuất khẩu giá thấp thì các doanh nghiệp sẽ ép giá mua lúa của nông dân và họ vẫn có lời.
Lợi nhuận độc lập với giá gạo xuất khẩu nhưng lại được giao ấn định giá bán gạo xuất khẩu, vì vậy từ trước đến nay VFA luôn bán gạo xuất khẩu với giá rẻ nhất thế giới.
“Trong vòng 5 năm 2001-2005 “giá của chúng ta chỉ bằng gần 80% giá bình quân thế giới (220USD/tấn). Đó là giá bán “bèo” nhất trong số 5 nước xuất khẩu gạo nhiều nhất thế giới (xét theo khối lượng) theo thứ tự là Thái Lan, Ấn Độ, Việt Nam, Pakistan”. (3)
Năm 2006, trong một bài trả lời phỏng vấn trên báo VnExpress, ông Trương Thanh Phong, Tổng giám đốc công ty Lương thực miền Nam kiêm Chủ tịch VFA, cho biết: “Chỉ trong một thời gian ngắn từ mức giá hơn 260 USD/tấn, loại gạo 5 % tấm liên tục rớt giá và hiện được doanh nghiệp ký bán với giá chỉ 242 – 245 USD/tấn. trong khi giá thành loại gạo này lên đến 248 USD/tấn.” (4)
Năm 2008, ngừng xuất khẩu gạo vì lý do an ninh lương thực, giá gạo xuất khẩu giảm, theo các chuyên gia nông dân thiệt khoảng 400 triệu đô la Mỹ.
Ngày 21.8.2009 báo Lao Động Online cho biết: “Nghịch lý ở chỗ “làm chủ” thị trường gạo, nhưng hiện giá gạo của ta vẫn thấp nhất thế giới…”. (5)
Bán gạo của nông dân chúng tôi rẻ nhất thế giới, đồng nghĩa với việc mua lúa của nông dân chúng tôi rẻ nhất so với nông dân các nước.
Do độc quyền, năm 2010 Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA tung tin thất thiệt để ép giá lúa của nông dân
Trong 7 tháng đầu năm 2010, Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA bán gạo với giá bình quân 489 đô la Mỹ/ tấn, tháng 7 bán gạo thấp nhất cũng với giá 420 đô la Mỹ/ tấn.
Với giá thấp nhất 420 đô la Mỹ/ tấn VFA vẫn có lời khi mua lúa giá 4100 đồng/ kg (qui ra giá bán gạo khoảng 360 đô la Mỹ/ tấn) để thực hiện chỉ đạo của Chính phủ cho nông dân lời tối thiểu 30%.
Vậy mà vì quá tham lam, vì lợi ích riêng của mình mà tung tin bán gạo xuất khẩu giá thấp hơn 400 đô la Mỹ/ tấn để ép giá nông dân, mua lúa của nông dân vụ đông xuân 4.000 đồng/ kg (tương đương 350 đô la Mỹ/ tấn gạo) vụ hè thu chỉ có 3.500 đồng/ kg.
Do độc quyền, Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA không quan tâm đến việc nâng cao giá trị hạt gạo
Do độc quyền mua bán lúa gạo, Tổng công ty lương thực miền Nam và VFA chọn vị trí cuối cùng ở khẩu phân phối để ăn chênh lệch giá tính trên đầu tấn.
Mua lúa từ nông dân rồi chở về nhà máy xay, xay bóc vỏ thành gạo thô, có thương lái lúa. Chà bóng gạo thô thành gạo xuất khẩu rồi đóng bao, có thương lái gạo. Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA đảm nhận công đoạn cuối cùng là chở gạo ra cảng và xuất đi rồi lấy lời từ chênh lệch đầu tấn!
Vì được độc quyền và ăn chênh lệch đầu tấn nên Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA không hề đầu tư nâng cao giá trị hạt gạo xuất khẩu: Không đầu tư kho chứa lúa, không đầu tư nhà máy xay lúa, không tạo thương hiệu cho hạt gạo VN, và tệ nhất là không biết chính mình xuất khẩu gạo loại gì, do trộn lẫn các loại gạo với nhau.
Không có đủ kho nên không điều tiết được quá trình xuất khẩu gạo, phải xuất khẩu theo kiểu sang tay nên dễ bị khách hàng ép giá. Không có nhà máy xay lúa hiện đại nên chất lượng gạo xuất khẩu thấp. Không có thương hiệu nên bán gạo cùng loại rẻ hơn nước khác. Không biết chính mình xuất khẩu gạo loại gì nên hiện nay nông dân chọn giống theo kiểu hên xui, may nhờ rủi chịu.
Xin hỏi các nhà lãnh đạo xuất khẩu gạo: Xuất khẩu gạo mà không có đủ kho bãi thì làm sao mà điều tiết quá trình xuất khẩu? Làm sao giữ giá gạo khi giá thị trường thế giới xuống thấp?
Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA đang là cái ách quàng lên cổ nông dân
Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA ăn theo lúa gạo nhưng lại toàn quyền ấn định giá bán gạo xuất khẩu và giá thu mua lúa cho nông dân. Nghĩa là VFA ấn định thu nhập của nông dân và tự để lại lợi nhuận từ lúa gạo cho mình.
Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA được tự ý để lại lợi nhuận nên thường giành lấy phần nhiều, đôi khi giành hết lợi nhuận từ lúa gạo, làm cho nông dân thua lỗ.
Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA không hề đầu tư để nâng cao giá trị lúa gạo, biến gạo Việt Nam thành loại hàng thứ phẩm trên thị trường thế giới.
Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA bán lúa của nông dân ra thị trường thế giới với giá rẻ như bèo, rồi trở về trong nước mua lúa của nông dân với giá rẻ như lấy không.
Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA đang là cái ách quàng lên cổ nông dân, đang tước đoạt lợi nhuận vốn đã còm cõi của nông dân.
Tổng công ty Lương thực miền Nam và VFA đang vi phạm luật cạnh tranh và đang xâm hại nghiêm trọng đến quyền lợi của nông dân.
Ngày 14/09/2010
H. K.
Tác giả gửi trực tiếp cho BNV
(1) Bài “Tổng công ty lương thực miền Nam: Nhiều thành tích từ phong trào thi đua yêu nước”
http://www.nongnghiep.vn/nongnghiepvn/vi-VN/61/158/1/15/15/57731/Default.aspx
(2) báo điện tử Hiệp hội lương thực Việt Nam phần giới thiệu.
http://www.vietfood.org.vn/vn/default.aspx?c=47
(3) Bài: “Xuất khẩu gạo: Tấn nhiều, đô ít”
http://tuoitre.com.vn/tianyon/Index.aspx?ArticleID=193763&ChannelID=11
(4) Vnexpress. Bài: “Gạo ngon, bán rẻ”
http://www.vnexpress.net/GL/Kinh-doanh/2006/03/3B9E760D/
(5) Lao Động Online. Bài: “Vì sao giá gạo xuất khẩu Việt Nam vẫn thấp nhất thế giới?”
http://www.laodong.com.vn/Home/Vi-sao-gia-gao-xuat-khau-Viet-Nam-van-thap-nhat-the-gioi/20098/152198.laodong
Tôi bán lúa Hè thu
Ngày 10/6/2010 tôi đi bán lúa hè thu. Đi bán lúa khi mà tôi biết rằng: Mặc dù từ đầu năm 2010 Chính phủ ra quyết định Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) “phải mua lúa cho nông dân lời trên 30% so với giá thành”, nhưng cho đến nay Chính phủ không đưa ra được giá thành, còn VFA thì đã “bỏ mặc nông dân” nhất quyết ngừng mua lúa vì phải: “chờ cho đến khi Chính phủ chỉ đạo mới làm”. (1)
Một ngày trước, anh Ba Công người làm ruộng kế ranh với tôi, bán lúa 4218 giá 3150 đồng/ kg lúa tươi chưa phơi.
Vậy mà lúa của tôi, dù tốt như lúa của anh Ba, ghe mua lúa chỉ trả có 3.050 đồng/ kg. Tôi nói:
- Lúa anh Ba Công hôm qua anh mua giá 3.150 đồng/ kg, hôm nay lúa tôi anh mua tệ gì cũng phải với giá 3.100 đồng/ kg chớ sao rẻ dữ vậy?
- Kho ra giá hạ từng ngày anh ơi, mới 3 ngày trước, tôi mua lúa của em anh Ba Công tới 3.300 đồng/ kg, giá lúa ổn định tôi mới có lời, còn Kho cứ hạ giá hoài, tôi đi lúa cũng đâu có lời anh ơi, có khi còn lỗ nữa. Số điện thoại của tôi đây, nếu đồng ý bán giá 3.050 đồng/ kg thì anh gọi cho tôi. Người mua lúa trả lời.
- Vậy để tôi tính lại nếu bán tôi sẽ gọi cho anh, à mà còn lúa khô anh mua bao nhiêu?
- 3700 đồng/ kg.
Tôi về bàn với bà xã:
- Má bé Phương ơi, giá lúa tệ quá! Hè thu năm rồi người ta tính giá thành lúa là 2.900 đồng/ kg nên VFA đưa ra giá mua lúa là 3.800 đồng/ kg loại lúa 25% tấm, thế nên lúc đó lúa 4218 (xay ra gạo 5% tấm) phơi khô của mình bán được giá 4.300 đồng/ kg, nay bán với giá lúa tươi có 3.050 đồng/ kg, ứng với giá lúa khô có 3.700/ kg, tức là mình đã bán thấp hơn năm rồi đến 600 đồng/ kg. Hiện nay, Chính phủ chủ trương VFA phải mua lúa của mình với giá đảm bảo nông dân mình lời trên 30% so với giá thành, nhưng không biết vì lý do gì Chính phủ quên đưa ra giá thành, nên VFA đang thừa cơ ép giá mình, vậy tôi nghĩ mình nên sấy lúa trữ lại, đợi khi Chính phủ nhớ lại và đưa ra giá thành thì dù chỉ bằng năm rồi, mình cũng bán được lúa với giá 4.300 đồng/ kg.
Không nói để lại hay bán liền, bà xã tôi lại đưa ra một số câu hỏi:
- Lúa trữ lại phải để trong nhiều tháng, để lúa lại rồi tiền đâu ông trả cho nhân công thu hoạch lúa? Tiền đâu ông trả cho Ngân hàng? Tiền đâu ông tiêu xài trong những tháng sắp tới?
Tôi: – ??!!
- Để lúa lại phải tốn thêm chi phí, thế nhưng ông có chắc giá lúa sẽ lên trên 3.700 đồng/ kg không?
- ??!!
- Ông nói Chính phủ chủ trương giá lúa phải đảm bảo cho nông dân lời 30% so với giá thành, nhưng bây giờ Chính phủ chưa đưa ra giá thành, vậy nếu sau này Chính phủ nói giá thành lúa chỉ có 2.200 đồng/ kg nên mua lúa của ông giá 2.860 đồng/ kg thì ông tính sao?
- ??!!
- Ông nói Chính phủ chủ trương giá lúa phải đảm bảo cho nông dân lời 30% so với giá thành, vậy Chính phủ có thành lập ra cơ quan nào để theo dõi việc thực hiện chủ trương này không?
- ??!!
- Nếu ông bán lúa với giá lời thấp hơn 30% so với giá thành, ông làm cách nào để được trợ giá? Ông ra Hà Nội tìm Thủ tướng Chính phủ khiếu nại chăng?
- ??!!
- Cuối cùng, tôi hỏi thiệt ông: – Ông có tin vào Chính phủ không?
- Điện thoại cho ghe mua lúa, bán lúa tươi đi bà ơi. – Tôi thì thào như hết hơi!
Bán lúa xong, tôi ngơ ngẩn vào ra như người mất của, cứ tiếc thầm, lợi nhuận của cả một vụ mùa cực khổ thế là đã không cánh mà bay. Thế mà bây giờ tôi thấy: Bán tống bán tháo lúa đi là hành động đúng đắn, vì có thể trong tương lai giá lúa sẽ tiếp tục hạ.
Ngày 30/06/2010 Phó Thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng đã ký Quyết định số 993/QĐ-TTg “Về mua tạm trữ lúa, gạo Hè thu năm 2010”. Trong đó Điều II có đoạn qui định: “các doanh nghiệp thực hiện mua lúa, gạo tạm trữ theo cơ chế thị trường, tự chịu trách nhiệm về hiệu quả kinh doanh”.
Doanh nghiệp thực hiện “mua lúa, gạo tạm trữ theo cơ chế thị trường” tức là VFA muốn mua lúa của nông dân với giá bao nhiêu cũng được, “tự chịu trách nhiệm về hiệu quả kinh doanh” nghĩa là nếu mua lúa giá cao, doanh nghiệp có lỗ thì ráng chịu.
Ngay sau khi có Quyết định này, ông Chủ tịch VFA Trương Thanh Phong cho biết: “Gạo phẩm cấp thấp vụ Hè thu gần như không có đầu ra. Các nước châu Phi trước tiêu thụ nhiều gạo phẩm cấp thấp, giờ đã chuyển sang dùng gạo 5% tấm… Vì thế, 1 triệu tấn qui gạo vụ Hè thu được mua tạm trữ chỉ là gạo chất lượng cao”. (2)
VFA đã định giá thu mua lúa loại xay thành gạo 5% tấm không dưới 3.500 đồng/ kg mà phải là lúa khô giao tại kho VFA, nên nông dân bán cho thương lái tại ruộng giá chỉ khoảng 3.000 đồng/kg.
Điều nghịch lý ở đây là: hiện nay, giá lúa 4218 xay ra gạo 5% tấm ở huyện Tân Hồng tỉnh Đồng Tháp lúa khô tốt vẫn đang thu mua với giá 3.700 -3900 đồng/kg. Như vậy tuyên bố mua gạo 5% tấm với giá 3.500 đồng/ kg của ông Phong thấp hơn giá hiện hành từ 700 -900 đồng/ kg. VFA đang thừa nước đục thả câu chăng?
Như vậy, VFA được hưởng ưu đãi vay tiền không lãi nhưng lại ra tuyên bố để dọn đường hạ giá mua lúa chứ chẳng phải tăng giá như Chính phủ mong muốn.
Nghị quyết mà Chính phủ đề ra nay bị Chính phủ buông tay, không thực hiện!!!
Ngày 13/07/2010
H. K.
Tác giả gửi trực tiếp cho BVN
(1) Người Lao Động Online bài “VFA bỏ mặc nông dân”
http://www.baomoi.com/Home/KinhTe/nld.com.vn/VFA-bo-roi-nong-dan/4363691.epi
(2) Nông nghiệp Việt Nam Online, bài “Không dưới 3.500 đồng/ kg”
http://nongnghiep.vn/nongnghiepvn/vi-vn/61/158/1/15/15/56157/default.aspx
- Giá gạo xuất khẩu Việt Nam ngang Thái Lan (SGGP)
Nghị quyết “đảm bảo an ninh lương thực quốc gia”: Có còn giá trị?
Ngày 23/12/2009 Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã ký Nghị quyết số 63/NQ-CP “Về đảm bảo an ninh lương thực quốc gia”. Trong đó, để khuyến khích nông dân giữ đất lúa Nghị quyết qui định: “Thực hiện đồng bộ các giải pháp giảm chi phí sản xuất, tăng thu nhập cho người sản xuất lúa gạo, đảm bảo người sản xuất lúa gạo có lãi trên 30% so với giá thành sản xuất”. (1)
Như vậy, mua lúa với giá “đảm bảo người sản xuất lúa gạo có lãi trên 30% so với giá thành sản xuất” là cam kết của Chính phủ đối với nông dân sản xuất lúa chứ không phải là một sự hỗ trợ.
Cam kết này được nhắc lại vào vụ đông xuân. Ngày 12/3/2010 Thủ tướng Chính phủ đã có văn bản chỉ đạo về việc tiêu thụ lúa hàng hóa trong đó: “Thủ tướng yêu cầu UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương công bố giá mua lúa bảo đảm lãi ít nhất 30% so với giá thành sản xuất. Mức giá nói trên phải được công bố ngay từ đầu vụ sản xuất”. (2)
Mặc dù có sự nhắc lại của Thủ tướng Chính phủ thế nhưng cho hết vụ đông xuân UBND các tỉnh vẫn chưa công bố được giá thành sản xuất lúa, nên không có tỉnh nào công bố được giá mua lúa theo chỉ đạo “đảm bảo lời 30%” của Thủ tướng.
Vì thế, Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) đã tự tính giá thành sản xuất lúa là 2.200 đồng/ kg, và đưa ra giá thu mua lúa đông xuân là 4.000 đồng/ kg. Mức giá thành 2.200 đồng/ kg đã gặp nhiều phản đối từ các nhà quản lý và nông dân.
Vì bị phản đối nên ngày 27/5/2010 VFA cho biết: “Hiệp hội này sẽ không chủ động tạm tính giá thành để đưa ra giá hướng dẫn thu mua lúa nữa. Thay vào đó, VFA sẽ chờ sự công bố giá thành từ phía Chính phủ làm cơ sở rồi mới bắt tay vào thu mua lúa cho khách quan. Sở dĩ VFA phải làm vậy là do có những phản ứng từ dư luận rằng một Hiệp hội mà tự đưa ra giá thu mua lúa, là không đúng chức năng, là “vừa đá bóng vừa thổi còi” và “ép giá nông dân”. (3)
Dù VFA đã tuyên bố sẽ ngừng mua lúa khi không có giá thành, thế nhưng, khi nông dân thu hoạch lúa hè thu vào đầu tháng 6, Chính phủ vẫn chưa công bố được giá thành. Thế là từ đầu tháng 6/2010 cho đến ngày 15/7/2010, nông dân sản xuất lúa không bán được lúa, hoặc bán với giá rất rẻ, điêu đứng lỗ lã. Vì nông dân chúng tôi buộc phải bán lúa để trả các chi phí thu hoạch và nợ ngân hàng, cả khi giá lúa đã “rớt tận đáy”.
Chính phủ cam kết phải: “đảm bảo người sản xuất lúa gạo có lãi trên 30% so với giá thành sản xuất” thế nhưng, cả hai vụ đông xuân và hè thu năm nay, Chính phủ không đưa ra được giá thành sản xuất lúa thì làm sao thực hiện?
Tôi bán lúa hè thu giá chỉ 3.700 đồng/ kg. Trong khi đó, báo Điện tử Sài Gòn tiếp thị (bài “ Đồng Tháp: nông dân lỗ 300 – 600 đồng/ kg lúa hè thu 2010”) cho biết: “Theo tính toán của ngành nông nghiệp và UBND tỉnh Đồng Tháp, giá thành sản xuất một ký lúa hè thu đã lên đến gần 3.100 đồng, trong khi giá thu mua lúa tại ruộng chỉ dao động khoảng 2.500 đồng/kg đến 2.800 đồng/kg”.
Tôi bán lúa 3.700 đồng/ kg trong khi giá thành 3.100 đồng/ kg vậy tôi chỉ còn lời 600 đồng/ kg. Xin hỏi lời có 600 đồng/ kg tôi có sống nổi không? Vậy mà trong khi đó doanh nghiệp bán gạo lời 1603 đồng/ kg lúa.
Chỉ cần trích hơn phân nửa lợi nhuận bất chính của Hiệp hội Lương thực Việt Nam là đủ để thực hiện Nghị quyết của Chính phủ.
Chính phủ cam kết phải: “đảm bảo người sản xuất lúa gạo có lãi trên 30% so với giá thành sản xuất”, vậy cơ quan nào của Chính phủ thực hiện cam kết này? Nông dân chúng tôi bán lúa dưới giá qui định lời 30% khiếu nại ở đâu để được trợ giá theo cam kết của Chính phủ?
Không hề có một hành động nào để thực hiện Nghị quyết số 63/ NQ-CP. Ngày 30/6/2010 Phó Thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng ký Quyết định số 993/ QĐ-TTg “ Về mua tạm trữ lúa, gạo hè thu năm 2010”. Quyết định này giao VFA mua tạm trữ 1 triệu tấn qui gạo vụ hè thu, bắt đầu thực hiện ngày 15/7/2010, nhưng không đưa ra giá thành sản xuất lúa, cũng như không ấn định giá thu mua lúa cho VFA, mà lại qui định: “Các doanh nghiệp thực hiện mua lúa, gạo tạm trữ theo cơ chế thị trường, tự chịu trách nhiệm về hiệu quả kinh doanh”. (4)
Mua lúa tạm trữ Chính phủ phải ấn định giá tối thiểu cho VFA. Điều này không khó.
Tôi lấy thí dụ: giả sử giá lúa hiện nay là 3.700 đồng/ kg, và Chính phủ dự định mua 1 triệu lúa tạm trữ, nếu doanh nghiệp để lại trong 2 tháng, vậy chỉ cần tính trong 2 tháng này lãi ngân hàng là bao nhiêu? Chính phủ cho doanh nghiệp vay không lãi vậy số tiền lãi này giả sử tính ra 50 đồng/ kg lúa thì qui định doanh nghiệp phải mua tối thiểu 3.750 đồng/ kg lúa. Như vậy hỗ trợ lãi suất của Chính phủ sẽ đến tay nông dân.
Các doanh nghiệp mua “lúa, gạo tạm trữ theo cơ chế thị trường” nghĩa là họ muốn mua lúa giá bao nhiêu thì mua. Vì cơ chế thị trường lúa gạo là cơ chế mà trong đó VFA độc quyền lúa gạo của nông dân.
Mua lúa tạm trữ mà không ấn định giá mua tối thiểu, có nghĩa là Chính phủ đặt thu nhập của nông dân vào lòng hảo tâm của VFA.
Chúng ta nhận thấy rằng: Quyết định số 993/ QĐ-TTg và Nghị quyết số 63/ NQ-CP đối lập nhau và không thể tồn tại cùng lúc với nhau.
Vậy phải chăng: Quyết định số 993/ QĐ-TTg “Về mua tạm trữ lúa, gạo Hè thu năm 2010” do Phó Thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng ký, đã xóa bỏ Nghị quyết số 63/NQ-CP “ Về đảm bảo an ninh lương thực quốc gia” mà Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã ký? Nếu đã xóa bỏ, tại sao trong Quyết định số 993/ QĐ-TTg không nói rõ việc Nghị quyết số 63/NQ-CP không còn hiệu lực?
Nếu Chính phủ không thực hiện cam kết “đảm bảo người sản xuất lúa gạo có lãi trên 30% so với giá thành sản xuất” khi giá lúa gạo trên thị trường xuống thấp như hiện nay, thì nên xóa bỏ Nghị quyết số 63/ NQ-CP, nếu không nó sẽ trở thành công cụ để VFA khống chế giá lúa của nông dân khi giá bán gạo xuất khẩu trên thị trường thế giới lên cao. Vì theo Nghị quyết này, VFA hoàn toàn có quyền mua lúa của nông dân với giá cho nông dân lời 30,1% (30,1% > 30%), cho dù VFA bán gạo xuất khẩu qui lúa nông dân lời đến 100%.
Nông dân chúng tôi cần được giải thích rõ: Tại sao Chính phủ lại bất lực trong việc thực hiện Nghị quyết số 63/ NQ-CP? Và Nghị Quyết này có còn hiệu lực hay không?
Chính phủ buông tay, không thực hiện Nghị quyết của mình, nông dân chúng tôi còn biết trông cậy vào đâu?
Ngày 22/7/2010
H. K.
Tác giả gửi trực tiếp cho BVN
(1) Theo http://ipsard.gov.vn/images/2009/12/NQ63CP.PDF
(2) VnEconomy, bài “Nông dân được đảm bảo lãi ít nhất 30%”
http://vneconomy.vn/2010031210461117P0C9920/nong-dan-duoc-dam-bao-lai-it-nhat-30-khi-ban-lua.htm
(3) Nông Nghiệp Việt Nam Online, bài “Lúa hè thu sẽ tiêu thụ ra sao?”
http://www.nongnghiep.vn/nongnghiepvn/vi-VN/61/158/1/15/15/53747/Default.aspx
(4) http://www.chinhphu.vn/vanbanpq/lawdocs/QD993TTG.PDF?id=99936
Như vậy, mua lúa với giá “đảm bảo người sản xuất lúa gạo có lãi trên 30% so với giá thành sản xuất” là cam kết của Chính phủ đối với nông dân sản xuất lúa chứ không phải là một sự hỗ trợ.
Cam kết này được nhắc lại vào vụ đông xuân. Ngày 12/3/2010 Thủ tướng Chính phủ đã có văn bản chỉ đạo về việc tiêu thụ lúa hàng hóa trong đó: “Thủ tướng yêu cầu UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương công bố giá mua lúa bảo đảm lãi ít nhất 30% so với giá thành sản xuất. Mức giá nói trên phải được công bố ngay từ đầu vụ sản xuất”. (2)
Mặc dù có sự nhắc lại của Thủ tướng Chính phủ thế nhưng cho hết vụ đông xuân UBND các tỉnh vẫn chưa công bố được giá thành sản xuất lúa, nên không có tỉnh nào công bố được giá mua lúa theo chỉ đạo “đảm bảo lời 30%” của Thủ tướng.
Vì thế, Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) đã tự tính giá thành sản xuất lúa là 2.200 đồng/ kg, và đưa ra giá thu mua lúa đông xuân là 4.000 đồng/ kg. Mức giá thành 2.200 đồng/ kg đã gặp nhiều phản đối từ các nhà quản lý và nông dân.
Vì bị phản đối nên ngày 27/5/2010 VFA cho biết: “Hiệp hội này sẽ không chủ động tạm tính giá thành để đưa ra giá hướng dẫn thu mua lúa nữa. Thay vào đó, VFA sẽ chờ sự công bố giá thành từ phía Chính phủ làm cơ sở rồi mới bắt tay vào thu mua lúa cho khách quan. Sở dĩ VFA phải làm vậy là do có những phản ứng từ dư luận rằng một Hiệp hội mà tự đưa ra giá thu mua lúa, là không đúng chức năng, là “vừa đá bóng vừa thổi còi” và “ép giá nông dân”. (3)
Dù VFA đã tuyên bố sẽ ngừng mua lúa khi không có giá thành, thế nhưng, khi nông dân thu hoạch lúa hè thu vào đầu tháng 6, Chính phủ vẫn chưa công bố được giá thành. Thế là từ đầu tháng 6/2010 cho đến ngày 15/7/2010, nông dân sản xuất lúa không bán được lúa, hoặc bán với giá rất rẻ, điêu đứng lỗ lã. Vì nông dân chúng tôi buộc phải bán lúa để trả các chi phí thu hoạch và nợ ngân hàng, cả khi giá lúa đã “rớt tận đáy”.
Chính phủ cam kết phải: “đảm bảo người sản xuất lúa gạo có lãi trên 30% so với giá thành sản xuất” thế nhưng, cả hai vụ đông xuân và hè thu năm nay, Chính phủ không đưa ra được giá thành sản xuất lúa thì làm sao thực hiện?
Tôi bán lúa hè thu giá chỉ 3.700 đồng/ kg. Trong khi đó, báo Điện tử Sài Gòn tiếp thị (bài “ Đồng Tháp: nông dân lỗ 300 – 600 đồng/ kg lúa hè thu 2010”) cho biết: “Theo tính toán của ngành nông nghiệp và UBND tỉnh Đồng Tháp, giá thành sản xuất một ký lúa hè thu đã lên đến gần 3.100 đồng, trong khi giá thu mua lúa tại ruộng chỉ dao động khoảng 2.500 đồng/kg đến 2.800 đồng/kg”.
Tôi bán lúa 3.700 đồng/ kg trong khi giá thành 3.100 đồng/ kg vậy tôi chỉ còn lời 600 đồng/ kg. Xin hỏi lời có 600 đồng/ kg tôi có sống nổi không? Vậy mà trong khi đó doanh nghiệp bán gạo lời 1603 đồng/ kg lúa.
Chỉ cần trích hơn phân nửa lợi nhuận bất chính của Hiệp hội Lương thực Việt Nam là đủ để thực hiện Nghị quyết của Chính phủ.
Chính phủ cam kết phải: “đảm bảo người sản xuất lúa gạo có lãi trên 30% so với giá thành sản xuất”, vậy cơ quan nào của Chính phủ thực hiện cam kết này? Nông dân chúng tôi bán lúa dưới giá qui định lời 30% khiếu nại ở đâu để được trợ giá theo cam kết của Chính phủ?
Không hề có một hành động nào để thực hiện Nghị quyết số 63/ NQ-CP. Ngày 30/6/2010 Phó Thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng ký Quyết định số 993/ QĐ-TTg “ Về mua tạm trữ lúa, gạo hè thu năm 2010”. Quyết định này giao VFA mua tạm trữ 1 triệu tấn qui gạo vụ hè thu, bắt đầu thực hiện ngày 15/7/2010, nhưng không đưa ra giá thành sản xuất lúa, cũng như không ấn định giá thu mua lúa cho VFA, mà lại qui định: “Các doanh nghiệp thực hiện mua lúa, gạo tạm trữ theo cơ chế thị trường, tự chịu trách nhiệm về hiệu quả kinh doanh”. (4)
Mua lúa tạm trữ Chính phủ phải ấn định giá tối thiểu cho VFA. Điều này không khó.
Tôi lấy thí dụ: giả sử giá lúa hiện nay là 3.700 đồng/ kg, và Chính phủ dự định mua 1 triệu lúa tạm trữ, nếu doanh nghiệp để lại trong 2 tháng, vậy chỉ cần tính trong 2 tháng này lãi ngân hàng là bao nhiêu? Chính phủ cho doanh nghiệp vay không lãi vậy số tiền lãi này giả sử tính ra 50 đồng/ kg lúa thì qui định doanh nghiệp phải mua tối thiểu 3.750 đồng/ kg lúa. Như vậy hỗ trợ lãi suất của Chính phủ sẽ đến tay nông dân.
Các doanh nghiệp mua “lúa, gạo tạm trữ theo cơ chế thị trường” nghĩa là họ muốn mua lúa giá bao nhiêu thì mua. Vì cơ chế thị trường lúa gạo là cơ chế mà trong đó VFA độc quyền lúa gạo của nông dân.
Mua lúa tạm trữ mà không ấn định giá mua tối thiểu, có nghĩa là Chính phủ đặt thu nhập của nông dân vào lòng hảo tâm của VFA.
Chúng ta nhận thấy rằng: Quyết định số 993/ QĐ-TTg và Nghị quyết số 63/ NQ-CP đối lập nhau và không thể tồn tại cùng lúc với nhau.
Vậy phải chăng: Quyết định số 993/ QĐ-TTg “Về mua tạm trữ lúa, gạo Hè thu năm 2010” do Phó Thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng ký, đã xóa bỏ Nghị quyết số 63/NQ-CP “ Về đảm bảo an ninh lương thực quốc gia” mà Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã ký? Nếu đã xóa bỏ, tại sao trong Quyết định số 993/ QĐ-TTg không nói rõ việc Nghị quyết số 63/NQ-CP không còn hiệu lực?
Nếu Chính phủ không thực hiện cam kết “đảm bảo người sản xuất lúa gạo có lãi trên 30% so với giá thành sản xuất” khi giá lúa gạo trên thị trường xuống thấp như hiện nay, thì nên xóa bỏ Nghị quyết số 63/ NQ-CP, nếu không nó sẽ trở thành công cụ để VFA khống chế giá lúa của nông dân khi giá bán gạo xuất khẩu trên thị trường thế giới lên cao. Vì theo Nghị quyết này, VFA hoàn toàn có quyền mua lúa của nông dân với giá cho nông dân lời 30,1% (30,1% > 30%), cho dù VFA bán gạo xuất khẩu qui lúa nông dân lời đến 100%.
Nông dân chúng tôi cần được giải thích rõ: Tại sao Chính phủ lại bất lực trong việc thực hiện Nghị quyết số 63/ NQ-CP? Và Nghị Quyết này có còn hiệu lực hay không?
Chính phủ buông tay, không thực hiện Nghị quyết của mình, nông dân chúng tôi còn biết trông cậy vào đâu?
Ngày 22/7/2010
H. K.
Tác giả gửi trực tiếp cho BVN
(1) Theo http://ipsard.gov.vn/images/2009/12/NQ63CP.PDF
(2) VnEconomy, bài “Nông dân được đảm bảo lãi ít nhất 30%”
http://vneconomy.vn/2010031210461117P0C9920/nong-dan-duoc-dam-bao-lai-it-nhat-30-khi-ban-lua.htm
(3) Nông Nghiệp Việt Nam Online, bài “Lúa hè thu sẽ tiêu thụ ra sao?”
http://www.nongnghiep.vn/nongnghiepvn/vi-VN/61/158/1/15/15/53747/Default.aspx
(4) http://www.chinhphu.vn/vanbanpq/lawdocs/QD993TTG.PDF?id=99936
Thuế sử dụng đất nông nghiệp: Thu chẳng bao nhiêu, nên miễn hẳn (PLTP)-Singapore: Singapore’s Useful Peasants (In These Times 9-9-10)--- “Chớ để mất cơ hội tăng tốc xuất khẩu gạo!” (VnEconomy). – Xuất khẩu gạo: vẫn chưa bắt nhịp với giá thế giới (TBKTSG)
Xuất khẩu gạo năm 2010: doanh nghiệp lời to, nông dân thua lỗ
Trong năm 2010 này, ngay từ đầu vụ đông xuân, Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) luôn đưa ra hai nguyên nhân chủ yếu để mua lúa của nông dân với giá ngày càng rẻ, đó là: VFA không ký được hợp đồng bán gạo xuất khẩu và giá bán gạo xuất khẩu thấp. Thế nhưng trong thực tế VFA bán gạo xuất khẩu năm 2010 với giá cao hơn năm 2009 còn hợp đồng xuất khẩu gạo lại ký được nhiều hơn năm 2009.
Xuất khẩu gạo năm 2010 thuận lợi chứ không phải khó khăn
Theo báo Điện tử Đảng Cộng Sản Việt Nam: “Ngay từ đầu năm 2010, các doanh nghiệp đã ký hợp đồng bán 2,38 triệu tấn gạo với mức giá 480 – 664,9 USD/ tấn”. (1)
Sài Gòn Tiếp Thị Online cho biết: “Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), tính đến hết tháng 7.2010, Việt Nam đã ký hợp đồng xuất khẩu trên 6 triệu tấn gạo, tăng 20% so với cùng kỳ năm ngoái” (2)
Ngày 29/7/2010 Báo Công Thương Online trích phát biểu của ông Huỳnh Minh Huệ, Tổng thư ký VFA: “Tính đến thời điểm này, trị giá hiệu quả XK gạo bình quân vẫn cao hơn năm trước trên 30 USD/ tấn”. (3)
Với những con số biết nói này, thiết nghĩ, không cần bình luận gì thêm.
VFA lời 1603 đồng/ kg lúa, đạt lợi nhuận khoảng 12.382 tỷ
Tôi xin lập bảng tổng kết xuất khẩu gạo từ tháng 1 đến tháng 7 theo Hải quan Việt Nam Online. (4)
Căn cứ vào bảng tổng kết, đến hết tháng 7/2010, VFA đã xuất khẩu 4.664.000 tấn gạo, đạt kim ngạch 2,281 tỷ USD, giá bình quân là 489 USD/ tấn gạo.
Theo Báo Người Lao Động Online, GS – TS Võ Tòng Xuân phân tích: “Một tấn lúa mua của nông dân 4.000 đồng/kg (tương đương 200 USD/tấn), xay ra gạo được khoảng 0,6 tấn gạo loại 25% tấm. Như vậy, một tấn gạo 25% tấm chỉ được khoảng 335 USD cộng thêm các chi phí khác sẽ lên đến 350 USD/tấn”. (5)
Mùa đông xuân VFA mua lúa giá 4.000 đồng/kg, mùa hè thu VFA đưa ra giá mua 3.500 đồng/kg. Nhưng ở đây tôi tính giá bình quân của các loại lúa là 4000 đồng/kg cho cả năm 2010.
Vậy VFA lời: 489 – 350 = 139 USD/ tấn gạo.
Xuất 4.664.000 tấn gạo VFA lời: 139 * 4.664.000 = 648.296.000 USD. Qui ra tiền Việt Nam khoảng 12.382 tỷ.
1 tấn lúa xay được 0,6 tấn gạo (0,6 tấn gạo giá 293,4 USD). Vậy nếu qui từ giá bán gạo ra giá bán lúa thì VFA bán một tấn lúa khoảng 5.603.000 đồng, tức giá bán 1 kg lúa là 5.603 đồng.
Bán lúa giá bình quân 5.603/kg nhưng VFA chỉ mua lúa của nông dân với giá 4.000 đồng/kg vậy VFA lời 1603 đồng/kg lúa.
Tổng công ty lương thực miền Nam ước lợi nhuận 7.300 tỷ đồng
Ngày 06/7/2010, trong Hội nghị Sơ kết công tác 06 tháng đầu năm và Phương hướng nhiệm vụ 06 tháng cuối năm 2010, Tổng công ty Lương thực miền Nam cho biết: “Hội nghị đã nghe báo cáo kết quả thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch sản xuất kinh doanh 06 tháng đầu năm 2010, trong đó lượng gạo xuất khẩu đạt 2.750.000 tấn và tiêu thụ nội địa là 250.000 tấn”. (6)
Như vậy đến ngày 6/7/2010, ước tính theo giá bình quân, chỉ tính riêng lượng gạo xuất khẩu. Tổng công ty lương thực miền Nam lời là khoảng 7.300 tỷ đồng. (Cách tính: 2.750.000 * 139*19.100)
Vụ hè thu nông dân chúng tôi lỗ từ 300 – 600 đồng/ kg lúa
Theo báo Điện tử Sài Gòn Tiếp Thị, Thạc sĩ Dương Nghĩa Quốc, giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Đồng Tháp cho biết: nông dân trong tỉnh đang chịu lỗ từ 300 đến 600 đồng/kg lúa vụ hè thu 2010: “ Theo tính toán của ngành nông nghiệp và UBND tỉnh Đồng Tháp, giá thành sản xuất một ký lúa hè thu đã lên đến gần 3.100 đồng, trong khi giá thu mua lúa tại ruộng chỉ dao động khoảng 2.500 đồng/kg đến 2.800 đồng/kg”. (7)
Lời 1.603 đồng/kg lúa. VFA hoàn toàn có thể thực hiện chủ trương của Chính phủ cho nông dân lời 30% so với giá thành (khoảng 4.000 đồng/kg lúa). Thế nhưng vụ hè thu VFA lại ngừng mua để chờ Chính phủ ấn định giá thành sản xuất lúa, khiến cho lúa nông dân thu hoạch bị ách tắc không lối thoát và “giá lúa rớt tận đáy”.
Khi bán được gạo xuất khẩu giá cao, thì từ những hợp đồng đó, VFA qui đổi về giá mua lúa (sau khi tự ấn định phần lợi nhuận cho mình), chứ sao lại lấy cớ chờ Chính phủ đưa ra giá thành, để ép giá thu mua lúa nông dân chúng tôi? VFA lấy hết lợi nhuận từ lúa gạo vì thế nông dân chúng tôi mới thua lỗ.
Lợi nhuận VFA đạt được liệu có hợp lý?
Nếu VFA – hay bất cứ một ai – chứng minh được rằng: VFA đang xuất khẩu theo cơ chế thị trường, lời ăn lỗ chịu, thì lợi nhuận thu được của VFA là hoàn toàn chính đáng.
Trong thực tế hiện nay, VFA đang mua bán đến 90% lượng lúa gạo hằng năm, mà nòng cốt là hai tổng công ty lương thực miền Bắc và miền Nam mua bán khoảng 70 -80 % lượng lúa gạo xuất khẩu), được toàn quyền ấn định giá bán gạo xuất khẩu và ấn định giá thu mua lúa trong nước. Nghĩa là VFA đang độc quyền trong mua bán lúa gạo.
Vì VFA bao gồm hầu hết là các doanh nghiệp nhà nước, nên Nhà nước đang độc quyền lúa gạo, hay nói cách khác lúa gạo thuộc lĩnh vực độc quyền Nhà nước.
Điều 15 khoản 1 mục a của Luật cạnh tranh qui định: “Nhà nước kiểm soát doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực độc quyền nhà nước bằng các biện pháp: “Quyết định giá mua, giá bán hàng hoá, dịch vụ thuộc lĩnh vực độc quyền nhà nước””.
Hiện nay, Chính phủ không ấn định giá bán gạo xuất khẩu và giá thu mua lúa cho nông dân mà giao hết cho VFA tự ý định đoạt là vi phạm luật cạnh tranh và gây thiệt hại cho nông dân. (Vấn đề độc quyền lúa gạo tôi sẽ trình bài ở bài khác)
Không thay đổi cơ chế nông dân sẽ phá sản
Năm 2009 đã mua lúa tạm trữ giá thấp, cả năm 2010 mua lúa tạm trữ giá càng thấp.
Với giá bán gạo bình quân 489 USD/tấn, qui ra giá bán lúa 5.603 đồng/kg. VFA phải mua lúa của nông dân chúng tôi với giá thấp nhất là 5.000 đồng/kg.
Việc tung tin không có khách hàng và giá gạo xuất khẩu giảm, để ép giá mua lúa của nông dân dưới giá thành của VFA, là sự lạm dụng vị trí độc quyền tước đoạt lợi nhuận của nông dân..
Phải trả lại số tiền lời bất chính trong tổng số lời 12.382 tỷ đồng từ mua bán lúa gạo, mà VFA đã tước đoạt của nông dân.
Cơ chế xuất khẩu gạo hiện nay làm cho: Nông dân – người làm ra lúa gạo – bị thua lổ, VFA – kẻ ăn theo lúa gạo – lời to.
Đại nghịch lý này nếu không được thay đổi, toàn bộ nông dân sẽ dần đi đến phá sản.
Lúc đó VFA và các nhà lảnh đạo muốn có gạo xuất khẩu chắc phải tự đi trồng lúa.
Ngày 11/9/2010
H. K.
Tác giả gửi trực tiếp cho BVN
(1) Bài “Xuất khẩu gạo năm 2010 dự báo nhiều tín hiệu khả quan” http://www.cpv.org.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30066&cn_id=383759#xzkH851yGmdz
(2) Bài “Bảy tháng, ký hợp đồng xuất khẩu 6 triệu tấn gạo” http://sgtt.vn/Kinh-te/126969/Bay-thang-ky-hop-dong-xuat-khau-6-trieu-tan- gao.html
(3) Bài “Xuất khẩu gạo tăng tốc để vượt 6 triệu tấn” http://www.baocongthuong.com.vn/Details/chuyen-dong-cong-thuong/xuat-khau-gao-tang-toc-de-vuot-6-trieu-tan/32/0/36322.star
(4) Bài “Tình hình xuất nhập khẩu tháng 1 năm 2010” và các bài “ Tình hình xuất nhập khẩu tháng 2 và 2 tháng đầu năm 2010”, cho đến tháng 7/2010. http://www.customs.gov.vn/Lists/TinHoatDong/ViewDetails.aspx?List=d46d405b-6620-4748-aee7-07b0233fdae6&ID=17590
(5) Bài “Bên trắng tay, bên lãi đậm” http://nld.com.vn/20100310104230248P0C1014/ben-trang-tay-ben-lai-dam.htm
(6) Bài “Hội nghị Sơ kết công tác 06 tháng đầu năm và Phương hướng nhiệm vụ 06 tháng cuối năm 2010”. http://www.vinafood2.com.vn/CMS/Pages/XemTin.aspx?IDNews=102
(7) Bài “Đồng Tháp: nông dân lỗ 300 – 600 đồng/kg lúa hè thu 2010” http://sgtt.vn/Thoi-su/Trong-nuoc/126947/Dong-Thap-nong-dan-lo-300-%E2%80%93-600-dongkg-lua-he-thu.html
Xuất khẩu gạo năm 2010 thuận lợi chứ không phải khó khăn
Theo báo Điện tử Đảng Cộng Sản Việt Nam: “Ngay từ đầu năm 2010, các doanh nghiệp đã ký hợp đồng bán 2,38 triệu tấn gạo với mức giá 480 – 664,9 USD/ tấn”. (1)
Sài Gòn Tiếp Thị Online cho biết: “Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), tính đến hết tháng 7.2010, Việt Nam đã ký hợp đồng xuất khẩu trên 6 triệu tấn gạo, tăng 20% so với cùng kỳ năm ngoái” (2)
Ngày 29/7/2010 Báo Công Thương Online trích phát biểu của ông Huỳnh Minh Huệ, Tổng thư ký VFA: “Tính đến thời điểm này, trị giá hiệu quả XK gạo bình quân vẫn cao hơn năm trước trên 30 USD/ tấn”. (3)
Với những con số biết nói này, thiết nghĩ, không cần bình luận gì thêm.
VFA lời 1603 đồng/ kg lúa, đạt lợi nhuận khoảng 12.382 tỷ
Tôi xin lập bảng tổng kết xuất khẩu gạo từ tháng 1 đến tháng 7 theo Hải quan Việt Nam Online. (4)
| Thời gian | Số lượng ( Tấn gạo) | Thành tiền ( triệu USD) | Giá bình quân. ( USD/ tấn) |
| Tháng 1 | 381.000 | 205 | 538 |
| Tháng 2 | 733.000 | 410 | 559 |
| Tháng 3 | 710.000 | 383 | 559 |
| Tháng 4 | 726.000 | 361 | 497 |
| Tháng 5 | 719.000 | 330 | 458 |
| Tháng 6 | 542.000 | 233 | 429 |
| Tháng 7 | 853.000 | 359 | 420 |
| Tổng cộng | 4.664.000 | 2.281 | 489 |
Theo Báo Người Lao Động Online, GS – TS Võ Tòng Xuân phân tích: “Một tấn lúa mua của nông dân 4.000 đồng/kg (tương đương 200 USD/tấn), xay ra gạo được khoảng 0,6 tấn gạo loại 25% tấm. Như vậy, một tấn gạo 25% tấm chỉ được khoảng 335 USD cộng thêm các chi phí khác sẽ lên đến 350 USD/tấn”. (5)
Mùa đông xuân VFA mua lúa giá 4.000 đồng/kg, mùa hè thu VFA đưa ra giá mua 3.500 đồng/kg. Nhưng ở đây tôi tính giá bình quân của các loại lúa là 4000 đồng/kg cho cả năm 2010.
Vậy VFA lời: 489 – 350 = 139 USD/ tấn gạo.
Xuất 4.664.000 tấn gạo VFA lời: 139 * 4.664.000 = 648.296.000 USD. Qui ra tiền Việt Nam khoảng 12.382 tỷ.
1 tấn lúa xay được 0,6 tấn gạo (0,6 tấn gạo giá 293,4 USD). Vậy nếu qui từ giá bán gạo ra giá bán lúa thì VFA bán một tấn lúa khoảng 5.603.000 đồng, tức giá bán 1 kg lúa là 5.603 đồng.
Bán lúa giá bình quân 5.603/kg nhưng VFA chỉ mua lúa của nông dân với giá 4.000 đồng/kg vậy VFA lời 1603 đồng/kg lúa.
Tổng công ty lương thực miền Nam ước lợi nhuận 7.300 tỷ đồng
Ngày 06/7/2010, trong Hội nghị Sơ kết công tác 06 tháng đầu năm và Phương hướng nhiệm vụ 06 tháng cuối năm 2010, Tổng công ty Lương thực miền Nam cho biết: “Hội nghị đã nghe báo cáo kết quả thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch sản xuất kinh doanh 06 tháng đầu năm 2010, trong đó lượng gạo xuất khẩu đạt 2.750.000 tấn và tiêu thụ nội địa là 250.000 tấn”. (6)
Như vậy đến ngày 6/7/2010, ước tính theo giá bình quân, chỉ tính riêng lượng gạo xuất khẩu. Tổng công ty lương thực miền Nam lời là khoảng 7.300 tỷ đồng. (Cách tính: 2.750.000 * 139*19.100)
Vụ hè thu nông dân chúng tôi lỗ từ 300 – 600 đồng/ kg lúa
Theo báo Điện tử Sài Gòn Tiếp Thị, Thạc sĩ Dương Nghĩa Quốc, giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Đồng Tháp cho biết: nông dân trong tỉnh đang chịu lỗ từ 300 đến 600 đồng/kg lúa vụ hè thu 2010: “ Theo tính toán của ngành nông nghiệp và UBND tỉnh Đồng Tháp, giá thành sản xuất một ký lúa hè thu đã lên đến gần 3.100 đồng, trong khi giá thu mua lúa tại ruộng chỉ dao động khoảng 2.500 đồng/kg đến 2.800 đồng/kg”. (7)
Lời 1.603 đồng/kg lúa. VFA hoàn toàn có thể thực hiện chủ trương của Chính phủ cho nông dân lời 30% so với giá thành (khoảng 4.000 đồng/kg lúa). Thế nhưng vụ hè thu VFA lại ngừng mua để chờ Chính phủ ấn định giá thành sản xuất lúa, khiến cho lúa nông dân thu hoạch bị ách tắc không lối thoát và “giá lúa rớt tận đáy”.
Khi bán được gạo xuất khẩu giá cao, thì từ những hợp đồng đó, VFA qui đổi về giá mua lúa (sau khi tự ấn định phần lợi nhuận cho mình), chứ sao lại lấy cớ chờ Chính phủ đưa ra giá thành, để ép giá thu mua lúa nông dân chúng tôi? VFA lấy hết lợi nhuận từ lúa gạo vì thế nông dân chúng tôi mới thua lỗ.
Lợi nhuận VFA đạt được liệu có hợp lý?
Nếu VFA – hay bất cứ một ai – chứng minh được rằng: VFA đang xuất khẩu theo cơ chế thị trường, lời ăn lỗ chịu, thì lợi nhuận thu được của VFA là hoàn toàn chính đáng.
Trong thực tế hiện nay, VFA đang mua bán đến 90% lượng lúa gạo hằng năm, mà nòng cốt là hai tổng công ty lương thực miền Bắc và miền Nam mua bán khoảng 70 -80 % lượng lúa gạo xuất khẩu), được toàn quyền ấn định giá bán gạo xuất khẩu và ấn định giá thu mua lúa trong nước. Nghĩa là VFA đang độc quyền trong mua bán lúa gạo.
Vì VFA bao gồm hầu hết là các doanh nghiệp nhà nước, nên Nhà nước đang độc quyền lúa gạo, hay nói cách khác lúa gạo thuộc lĩnh vực độc quyền Nhà nước.
Điều 15 khoản 1 mục a của Luật cạnh tranh qui định: “Nhà nước kiểm soát doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực độc quyền nhà nước bằng các biện pháp: “Quyết định giá mua, giá bán hàng hoá, dịch vụ thuộc lĩnh vực độc quyền nhà nước””.
Hiện nay, Chính phủ không ấn định giá bán gạo xuất khẩu và giá thu mua lúa cho nông dân mà giao hết cho VFA tự ý định đoạt là vi phạm luật cạnh tranh và gây thiệt hại cho nông dân. (Vấn đề độc quyền lúa gạo tôi sẽ trình bài ở bài khác)
Không thay đổi cơ chế nông dân sẽ phá sản
Năm 2009 đã mua lúa tạm trữ giá thấp, cả năm 2010 mua lúa tạm trữ giá càng thấp.
Với giá bán gạo bình quân 489 USD/tấn, qui ra giá bán lúa 5.603 đồng/kg. VFA phải mua lúa của nông dân chúng tôi với giá thấp nhất là 5.000 đồng/kg.
Việc tung tin không có khách hàng và giá gạo xuất khẩu giảm, để ép giá mua lúa của nông dân dưới giá thành của VFA, là sự lạm dụng vị trí độc quyền tước đoạt lợi nhuận của nông dân..
Phải trả lại số tiền lời bất chính trong tổng số lời 12.382 tỷ đồng từ mua bán lúa gạo, mà VFA đã tước đoạt của nông dân.
Cơ chế xuất khẩu gạo hiện nay làm cho: Nông dân – người làm ra lúa gạo – bị thua lổ, VFA – kẻ ăn theo lúa gạo – lời to.
Đại nghịch lý này nếu không được thay đổi, toàn bộ nông dân sẽ dần đi đến phá sản.
Lúc đó VFA và các nhà lảnh đạo muốn có gạo xuất khẩu chắc phải tự đi trồng lúa.
Ngày 11/9/2010
H. K.
Tác giả gửi trực tiếp cho BVN
(1) Bài “Xuất khẩu gạo năm 2010 dự báo nhiều tín hiệu khả quan” http://www.cpv.org.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30066&cn_id=383759#xzkH851yGmdz
(2) Bài “Bảy tháng, ký hợp đồng xuất khẩu 6 triệu tấn gạo” http://sgtt.vn/Kinh-te/126969/Bay-thang-ky-hop-dong-xuat-khau-6-trieu-tan- gao.html
(3) Bài “Xuất khẩu gạo tăng tốc để vượt 6 triệu tấn” http://www.baocongthuong.com.vn/Details/chuyen-dong-cong-thuong/xuat-khau-gao-tang-toc-de-vuot-6-trieu-tan/32/0/36322.star
(4) Bài “Tình hình xuất nhập khẩu tháng 1 năm 2010” và các bài “ Tình hình xuất nhập khẩu tháng 2 và 2 tháng đầu năm 2010”, cho đến tháng 7/2010. http://www.customs.gov.vn/Lists/TinHoatDong/ViewDetails.aspx?List=d46d405b-6620-4748-aee7-07b0233fdae6&ID=17590
(5) Bài “Bên trắng tay, bên lãi đậm” http://nld.com.vn/20100310104230248P0C1014/ben-trang-tay-ben-lai-dam.htm
(6) Bài “Hội nghị Sơ kết công tác 06 tháng đầu năm và Phương hướng nhiệm vụ 06 tháng cuối năm 2010”. http://www.vinafood2.com.vn/CMS/Pages/XemTin.aspx?IDNews=102
(7) Bài “Đồng Tháp: nông dân lỗ 300 – 600 đồng/kg lúa hè thu 2010” http://sgtt.vn/Thoi-su/Trong-nuoc/126947/Dong-Thap-nong-dan-lo-300-%E2%80%93-600-dongkg-lua-he-thu.html
Xuất khẩu gạo Việt Nam tăng mạnh trong 8 tháng đầu năm
Từ đầu năm đến nay Việt Nam đã xuất khẩu trên 5 triệu tấn gạo, tăng gần 11% so với cùng thời gian này năm ngoái, thu về 2 tỉ 350 triệu đôla, tăng trên 11% kim ngạch xuất khẩu.
Giá lúa gạo nhảy vọt, tiền vào túi ai?
Hỗ trợ nông dân nghèo 100% phí bảo hiểm nông nghiệp
Lập Ban chỉ đạo sửa Luật Đất đai
Giá lúa gạo vùng đồng bằng sông Cửu Long tăng cao bất thường từ hơn một tháng qua. Nguyên nhân nào đưa đến tình trạng này và ai là người được hưởng lợi ở giai đoạn cuối vụ hè thu hiện nay.
Đó là một nội dung đáng chú ý trong dự thảo quyết định của Thủ tướng Chính phủ về thực hiện thí điểm bảo hiểm nông nghiệp trong giai đoạn 2011-2013 mà Bộ Tài chính vừa công bố.
(VietNamNet) - Thủ tướng vừa ký quyết định thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương về tổng kết,̀ thi hành Luật Đất đai và sửa đổi Luật Đất đai năm 2003.
Đồng ý miễn, giảm thuế sử dụng đất nông nghiệp 9/13/10
Thảo luận Dự thảo Nghị quyết miễn, giảm thuế nông nghiệp Đài Tiếng Nói Việt Nam
(VOV) - Bộ Trưởng Bộ Tài chính Vũ Văn Ninh khẳng định, sẽ chỉnh lý dự thảo theo hướng: Đất trong hạn mức thì được miễn hoàn toàn, trên hạn mức thì được giảm 50% và trên hạn mức tích tụ thì thu 100%. Ngày 13/9 tại Hà Nội diễn ra phiên họp thứ 34 của Uỷ ...
Miễn thuế đất nông nghiệp để trồng lúa, làm muốiVietnam Plus
Miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp: Chưa đồng thuận về đối tượngVnEconomy
Kiến nghị miễn, giảm thuế đất nông nghiệp trong 10 nămBáo điện tử Chính phủ
VNExpress -Tiền Phong Online -Thanh Niên
tất cả 11 bài viết »
- Xem xét miễn, giảm thuế đất nông nghiệp thêm 10 năm (PLTP). – Thuế nông nghiệp: Giảm hay bỏ cũng không để lãng phí đất (Bee)(VOV) - Bộ Trưởng Bộ Tài chính Vũ Văn Ninh khẳng định, sẽ chỉnh lý dự thảo theo hướng: Đất trong hạn mức thì được miễn hoàn toàn, trên hạn mức thì được giảm 50% và trên hạn mức tích tụ thì thu 100%. Ngày 13/9 tại Hà Nội diễn ra phiên họp thứ 34 của Uỷ ...
Miễn thuế đất nông nghiệp để trồng lúa, làm muốiVietnam Plus
Miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp: Chưa đồng thuận về đối tượngVnEconomy
Kiến nghị miễn, giảm thuế đất nông nghiệp trong 10 nămBáo điện tử Chính phủ
VNExpress -Tiền Phong Online -Thanh Niên
tất cả 11 bài viết »
