-Chuyện con rùa và nền khoa học bò ngửa (VOV) - Trong vòng 10 năm qua, trung bình mỗi giáo sư của chúng ta chỉ công bố được 0,58 bài báo trên các tạp chí khoa học quốc tế, và các nghiên cứu đó hầu như không giờ được giới khoa học thế giới trích dẫn
Câu chuyện về rùa hồ Hoàn Kiếm mấy bữa nay ồn ào trở lại trên trang nhất nhiều tờ báo khi có thông tin không phải chỉ có một “cụ” rùa. Vậy, cuối cùng thì trong hồ Gươm còn bao nhiêu “cụ” rùa? Phó Giáo sư Hà Đình Đức vẫn khăng khăng chỉ 1, ông Trưởng Ban chỉ đạo bắt rùa của thành phố bảo ít nhất còn 2, ông thợ ảnh tên Ngò bảo phải còn 5, 6…Có lẽ trên thế giới hiếm quốc gia nào may mắn như nước ta khi truyền thuyết lịch sử được tự nhiên ban cho một linh vật sống để lưu truyền như con rùa Hồ Gươm và ông vua Lê Lợi. Lẽ ra, một huyền tích lung linh như vậy sẽ phải được trân trọng nghiên cứu và bảo tồn. Song, thay vì thế, những con rùa Hồ Gươm, dù là một cá thể sống, nhưng luôn bị coi là vật thờ và hầu như chỉ tồn tại trong niềm sùng kính dân gian. Ngay cả người được coi là “nhà rùa học”, chuyên gia số 1 về rùa Hồ Gươm là PGS Hà Đình Đức, một nhà khoa học có học hàm, học vị, thì sự quan tâm nghiên cứu con rùa Hồ Gươm cũng chỉ bằng yếu tố tình cảm.
Nói rằng PGS Đức chỉ quan tâm đến rùa Hồ Gươm bằng tình cảm của một người Thanh Hóa kính ngưỡng Lê Lợi, hẳn sẽ làm ông buồn, thậm chí là giận. Bởi lẽ, ít nhất cũng đã 20 năm rồi ông nghiên cứu rùa, chụp tới 300 bức ảnh, hàng ngàn giờ quay phim và quan sát, viết hàng trăm bài báo, thậm chí bảo vệ hẳn 2 công trình nghiên cứu khoa học cấp thành phố về rùa Hồ Gươm. Với bề dày nghiên cứu như vậy mà chỉ thừa nhận tình cảm và ngày công của ông đối với rùa mà không nhắc đến thành quả nghiên cứu khoa học của ông thì quả là quá đáng. Tuy nhiên, công bằng mà nói, công sức lao động của ông quả đáng được ghi nhận, nhưng thành quả khoa học thì…
20 năm nghiên cứu của PGS Đức mang đến cho ông một tấm giấy chứng nhận kỷ lục Việt Nam cho người có nhiều bài viết về Rùa Hồ Gươm nhất nước. Song, những bài viết ấy không mang lại cho cộng đồng bất cứ thông tin khoa học nào đáng kể về con rùa Hồ Gươm. Thậm chí, con rùa mà theo ông là cá thể duy nhất ở Hồ Gươm mà ông đặt tên là rùa Lê Lợi, là đực hay cái thì ông cũng không biết.
Nói rằng PGS Đức chỉ là một người yêu rùa chứ không phải nhà nghiên cứu rùa học, hẳn sẽ bị phản đối. Ít ra ông cũng đã có tới 2 công trình khoa học về rùa Hồ Gươm. Công trình thứ nhất có tên: Nghiên cứu sơ bộ hiện trạng Hệ sinh thái Hồ Gươm, nhằm bảo tồn và phát triển đàn rùa quý và cải thiện cảnh quan môi trường được nghiệm thu năm 1993. Công trình thứ hai có tên: Nghiên cứu hình thái, sinh thái loài Rùa Hồ Gươm, tình trạng chất lượng nước, hệ vi tảo Hồ Gươm,nhằm bảo tồn, phát triển đàn rùa quý và cải thiện cảnh quan môi trường, được nghiệm thu một năm sau đó.
Cả 2 công trình đều được hội đồng nghiệm thu đánh giá là xuất sắc. Có điều, từ khi được bảo vệ, những đề tài khoa học này chẳng giúp được gì cho rùa Hồ Gươm.
20 năm qua, kể từ khi PGS Hà Đình Đức nghiên cứu rùa thì đời sống của nó mỗi ngày một tệ hơn. Và, điều khiến “cụ” rùa được quan tâm, cứu chữa như bây giờ không phải là những nỗ lực của những nhà khoa học như PGS Đức, mà là những con rùa tai đỏ, giống sinh vật ngoại lai đang bị truy nã trên phạm vi toàn quốc. Chính sự xuất hiện của những con rùa tai đỏ chứ không phải các công trình khoa học được công bố khiến dư luận quan tâm đến “cụ” Rùa. Đó là một sự trớ trêu với số phận rùa thiêng. Và không chỉ với con rùa, đó còn là một sự thật trớ trêu đối với nền khoa học Việt Nam.
Trở lại với 2 công trình nghiên cứu khoa học của PGS Hà Đình Đức. Vì sao nó không được ứng dụng để cải thiện đời sống và bảo vệ “cụ” rùa? Phải chăng là bởi nó không có giá trị khoa học để ứng dụng? Nếu vậy, sao những công trình đó lại được nghiệm thu, thậm chí được đánh giá là xuất sắc? Lẽ ra, đây là một câu hỏi đáng để quan tâm và suy nghĩ. Song, thực tế, việc những công trình khoa học được nghiên cứu, bảo vệ rồi lãng quên vốn đã là bình thường.
Mỗi năm trung bình ngân sách nhà nước chi ra xấp xỉ 2%GDP cho khoa học công nghệ, nước ta cũng là quốc gia có mật độ nhà khoa học cao so với các quốc gia trong khu vực với khoảng gần 20.000 tiến sĩ và gần 7.000 giáo sư, mỗi năm có tới hàng ngàn công trình nghiên cứu khoa học được công bố. Song, trong vòng 10 năm qua, trung bình mỗi giáo sư của chúng ta chỉ công bố được 0,58 bài báo trên các tạp chí khoa học quốc tế, và các nghiên cứu đó hầu như không bao giờ được giới khoa học thế giới trích dẫn.
Như vậy, không có gì là khó hiểu khi 2 công trình khoa học xuất sắc của “nhà rùa học” Hà Đình Đức chẳng hề có giá trị trong việc cứu rỗi và bảo tồn con rùa già ở Hồ Gươm. Tuy nhiên, ngược lại, có thể sự hy sinh của con rùa già Hồ Gươm sẽ cứu vớt được nền khoa học của nước nhà. Nếu chẳng may “cụ” rùa thăng khi mà các nhà khoa học chưa kịp tìm được cách bảo tồn, rất có thể đó sẽ là một sự kiện để các nhà khoa học của chúng ta nghiêm túc nhìn nhận lại những đóng góp của mình đối với đất nước./.
-Trong Hồ Gươm thực tế tồn tại đến 3 cá thể rùa?
Sau khi dẫn dắt rùa Hồ Gươm vào khu vực chữa trị thành công, các lực lượng chức năng đã phát hiện ngoài cá thể rùa mang những vết thương ngoài da thì tại lòng hồ vẫn còn tồn tại một cá thể rùa khác
Tuy vậy, theo một số người thường xuyên theo dõi các sinh vật sống tại Hồ Gươm thì trong khu vực hồ hiện nay có đến ba cá thể rùa lớn như vậy chứ không phải là hai (dĩ nhiên là không tính đến những con rùa tai đỏ được người dân phóng sinh).
Xin giới thiệu bài viết của một trong những nhân chứng, anh Cao Mạnh Tuấn, người sáng lập của trang web Thegioidongvat.org.
“Nếu Hồ Gươm có đến ba “cụ” rùa thì cũng không có gì là lạ. Tôi khẳng định như vậy vì đó là điều tôi từng chứng kiến cách đây hơn 10 năm (khá lâu rồi nên tôi không nhớ chính xác), khoảng từ năm 95-97. Khi đó nhà tôi còn ở Lê Phụng Hiểu, cách hồ Gươm không xa.
Vào thời đó, sức ép thi đại học khá lớn nên tôi thường có thói quen lượn hồ để thư giãn. Đối với tôi, việc nhìn thấy cụ rùa là khá thường tình và người dân khi đó cũng chỉ ngắm qua rồi đi chứ không ồn ào như bây giờ.
Tôi nhớ hôm đó là một buổi sáng tại Hồ Gươm, như thường lệ tôi đi dạo. Vừa tới gốc cây gạo lớn (đối diện tượng đài Lý Thái Tổ hiện nay) thì thấy vài người chỉ chỏ. Biết là rùa nổi, tôi ra xem. Ban đầu là 2 “cụ” nổi bơi song song, khá chậm. Lúc đó theo ước tính của tôi, cả hai to không kém cụ rùa trong đền Ngọc Sơn.
Hồi đó nước hồ khá sạch nhưng do đã quá quen với việc thấy rùa nổi nên tôi không chú ý các chi tiết. Chỉ nhớ là có một “cụ” nổi rõ cả mai và có một vết lõm giống sẹo bị đâm ở lưng giống như cụ rùa mới bị bắt. “Cụ” còn lại nhìn khỏe hơn và có vẻ nhỉnh hơn một chút. Không lâu sau khi thấy hai rùa cùng nổi, thì một “cụ” rùa khác cũng xuất hiện phía sau. Rùa thứ ba khá nhỏ, chỉ nổi phẩn đầu.
Vụ nổi này của liền lúc ba “cụ” có sự chứng kiến chỉ khoảng hơn 10 người. Từ đó tới nay, chưa từng ghi nhận có cá thể rùa nào chết, bị bắt (ngoại trừ một con ba ba Nam bộ khá to mới chết nổi lên) thì có còn “cụ” nữa cũng là chuyện thường tình.
Mới đây, nhiếp ảnh gia Nguyễn Tân Vinh đã công bố lên trang Xóm nhiếp ảnh (xomnhiepanh.com) hai bức ảnh thể hiện hai góc nhìn khác nhau về rùa Hồ gươm, đồng thời cho rằng đây là hai cá thể rùa khác nhau. Theo đó, đặc điểm nhận dạng của hai cá thể rùa dựa vào màu sắc. Một có màu đen nhạt, còn cá thể rùa kia có màu vàng tươi ở khu vực quanh đầu. Một vài đặc điểm nhận dạng khác cũng có thể kể đến mà là cá thể rùa đen dường như nhỏ hơn, đầu nhọn hơn, miệng bé và có vẻ chúm vào hơn. Trong khi đó, cá thể rùa vàng khá ấn tượng với màu sắc vàng ruộm, đầu khá to, nhìn khỏe và đặc biệt là miệng rộng. |
Cũng vào thời gian đó, nếu tôi nhớ không nhầm thì báo chí cũng đã từng đặt vấn đề dọn dẹp cây cối quanh đền Ngọc Sơn cũng như tháp Rùa để rùa có thể lên đẻ trứng.
Có thể khi đất nước phát triển, Hà Nội đối mặt với sức ép về kinh tế nên chuyện rùa bị quên bẵng đi. Chuyện tìm bãi đáp cho rùa được đặt ra từ lâu cũng bị lãng quên. Chỉ đến khi cuộc sống khá hơn, nên mới có chuyện bỏ đống tiền ra gấp rút cứu hộ cho rùa. Nếu mọi người có ý thức bảo vệ cụ từ trước thì bây giờ đâu phải nhọc công, tốn kém đến vậy.
Và có lẽ cũng tại phú quý sinh lễ nghĩa mà bây giờ, mỗi khi rùa nổi lại có mấy người chắp tay vái lạy, dẫn đến những quan niệm có phần biến tướng về hiện tượng thiên nhiên bình thường này.
(Theo Vietnam+)
Phát hiện cụ rùa thứ hai ở Hồ Gươm
Khi người dân thủ đô đang dần yên tâm về buổi lai dắt cụa rùa thành công thì hôm nay có nguồn tin cho hay đã phát hiện thêm cụ rùa thứ hai ở Hồ Gươm.
Cụ rùa đầu tiên đã được đưa vào bể thông minh để chuẩn bị hành trình chữa bệnh thì hôm nay (ngày 4/4) đã có thông tin về sự xuất hiện của cụ rùa thứ hai.  |
| Lai dắt cụ rùa thành công vào hôm qua (Nguồn: VietNamNet) |
Ông Nguyễn Ngọc Khôi, Chủ tịch Tập đoàn, kiêm thành viên Hội đồng chữa trị rùa Hồ Gươm cho biết trên VTC, những người đi thuyền khắp hồ đã phát hiện tăm của cụ rùa thứ hai. Ông cũng chia sẻ thêm: “Bây giờ chưa đưa lên được vì chỉ có một bể chứa. Đợi chữa trị cho cụ rùa thứ nhất xong mới đưa cụ rùa thứ hai lên”.
 |
| Bức ảnh có hai vệt tăm chứng tỏ ở Hồ Gươm có hơn 1 cụ rùa (Nguồn: Tiền phong) |
Trước đó tại hội thảo khoa học quốc tế về bảo vệ cụ rùa hồ Gươm (Ngày 15/2), ông Nguyễn Ngọc Khôi cũng khẳng định về việc phát hiện dấu hiệu cho thấy hồ Gươm có ít nhất 2 cụ rùa. Chủ tịch tập đoàn KAT cho biết, trong dịp trước và sau Tết Tân Mão vừa qua, ông đã cùng PGS-TS Hà Đình Đức 2 lần khảo sát bằng thuyền trên hồ Gươm và 15 lần ông tự đi tìm hiểu ven hồ. Nhìn vào 2 vệt tăm rùa chạy dài hàng trăm mét trên mặt hồ Gươm, ông Khôi khẳng định: “Hồ hiện có ít nhất 2 cụ rùa trở lên”.
Minh Châu (Tổng hợp)
