Thêm hai trường đại học mới được thành lập
Không có lề phải, cũng chẳng có lề trái
Cảnh giác với thủ đoạn lừa đảo XKLĐ mới
Giá chè của Việt Nam chỉ bằng 1/2 giá chè trên thế giới
Nữ xe ôm bị sát hại
Theo tin từ Bộ GD-ĐT, Thủ tướng Chính phủ vừa đồng ý chủ trương thành lập hai trường ĐH là trường ĐH Đồng Nai và trường ĐH tư thục Tân Tạo. Theo đó, Trường ĐH Đồng Nai được thành lập trên cơ sở nâng cấp Trường Cao đẳng Sư phạm Đồng Nai, trực thuộc UBND tỉnh Đồng Nai. Còn trường ĐH Tân Tạo được thành lập theo loại hình trường đại học tư thục tại tỉnh Long An. Thủ tướng Chính phủ giao Bộ GD-ĐT chủ trì, phối hợp với các Bộ, cơ quan liên quan tổ chức thẩm định...
Không có lề phải, cũng chẳng có lề trái
Từ dạo một quan chức buột miệng đẻ ra khái niệm báo chí “lề phải”, tự dưng nảy sinh ra khái niệm ngược lại để đối ứng là dư luận “lề trái”. Thật đáng tiếc bởi báo chí nói riêng, công luận nói chung không hề có “lề phải” hay “lề trái”. Báo chí đúng nghĩa phải ngay ngắn đường đường chính chính ở giữa mà đi, tức là tôn trọng sự thật, công bằng, khách quan, mỗi vấn đề đều phải lắng nghe và đưa ý kiến cả từ hai phía.
Cái tạm gọi là báo chí “lề phải” như cách hiểu của quan chức nói trên hiện đang bị nhiều ràng buộc, o ép, không còn được đề cập một cách thẳng thắn những vấn đề quan trọng của đất nước. Ở hướng ngược lại, khá nhiều dư luận “lề trái” thể hiện qua các diễn đàn trên mạng Internet cũng rơi vào chỗ cực đoan, quy chụp, cũng “độc quyền chân lý”, cũng bị tác động bởi tâm lý đám đông. Dĩ nhiên, nói khái quát một cách sơ lược như vậy là không chính xác vì có nhiều bài viết trên các diễn đàn rất hay, rất xác đáng, có tác dụng rất to lớn trong việc hướng dẫn dư luận. Đành phải nêu ví dụ để minh họa cho nhận xét này.
Sau khi bài viết “Việt Nam sẽ vào top 20 nền kinh tế lớn nhất thế giới” xuất hiện, ngay lập tức nhiều ý kiến trên mạng Internet đã gán cho ông Nguyễn Xuân Kiên, Viện trưởng Viện chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam và Đông Nam Á, những từ ngữ khá nặng nề. Ông này nói: “… chỉ 20 -30 năm nữa, Việt Nam sẽ là một trong 20 nền kinh tế lớn nhất thế giới. 40 năm nữa, Việt Nam sẽ đứng trong top 15 nền kinh tế lớn nhất thế giới” và đối lại, thiên hạ nói ông này “siêu tưởng”, “đại ngôn”, “lòe thiên hạ”…
Nếu bình tĩnh một chút, chắc nhiều người sẽ nhận ra đây không phải là “phát kiến” gì vĩ đại của ông Kiên cả. Nó là một trong những kết luận của một nghiên cứu cách đây mấy năm của Goldman Sachs (có thể tham khảo ở đây). Thậm chí, Goldman Sachs còn nói ghê hơn kia: GDP của Việt Nam vào năm 2025 dự báo đứng thứ 17 và năm 2050 đứng thứ 15 trên toàn thế giới. Tôi nhớ lúc đó báo chí Việt Nam cũng bàn tán nhiều về chuyện này ví dụ như ở đây.
Lỗi của ông Kiên là (1) nói mà không trích nguồn; (2) đưa ra một nhận định không ăn nhập gì đến nội dung được phỏng vấn; (3) không cập nhật thông tin về các phản bác nghiên cứu của Goldman Sachs.
Điều đáng lo là tôi tin chắc không ít người nhớ chuyện Goldman Sachs mà hầu như không ai lên tiếng và các diễn đàn thì cứ thế “phang đại” đủ kiểu nhận xét rất cực đoan. Tôi không bênh vực gì ông Kiên vì trong bài phỏng vấn ông này nói mà không phân biệt được giữa văn hóa kinh doanh và văn hóa doanh nghiệp nhưng chuyện gì phải ra chuyện nấy.
Một ví dụ khác là vụ án ông Huỳnh Ngọc Sỹ. Với những gì ông này bị cáo buộc tại tòa (tức là cáo trạng công khai) và với bản án đã tuyên, phải nói ông ta bị án 3 năm tù là quá nặng. Chuyện các cơ quan nhà nước cho thuê trụ sở lấy tiền chia nhau trong nội bộ (dù quy định đã cấm) là khá phổ biến ở nhiều hình thức khác nhau, sao không xử tù hết thảy những cán bộ loại này đi.
Lẽ ra dư luận phải tập trung vào chuyện vì sao Nhà nước không đếm xỉa gì đến chứng cứ của nhân viên của PCI từng khai đã hối lộ cho ông Sỹ với những khoản tiền rất cụ thể; vì sao cáo trạng không một dòng nào nói chuyện này; còn nếu đây là một vụ án khác, thì bao giờ đem ra xử; có gọi nhân chứng từ Nhật sang không; việc dịch các tài liệu do Nhật cung cấp đến đâu rồi, nội dung có làm sáng tỏ được vấn đề gì không… Nếu không làm rõ những chuyện đó mà chỉ bàn tán bản án hiện tại của ông Sỹ là quá nhẹ, thì quá lắm là có kháng nghị của Viện Kiểm sát Nhân dân TPHCM tăng án với ông Sỹ là cùng – chẳng giải quyết được mấu chốt của vụ này.
Đây là một giai đoạn đáng buồn vì nạn phân biệt “lề phải”, “lề trái” mà lỗi xét cho cùng do các cán bộ quản lý nhà nước với tầm nhìn hạn hẹp đã đẩy nhiều người ra thành hai phía. Theo tôi, không nên dùng khái niệm “lề phải”, “lề trái” nữa vì như thế hóa ra chúng ta tiếp tay cho cái sai. Một ý kiến đúng đắn sẽ được mọi người chấp nhận chứ không phải vì nó nằm bên lề nào.
Cảnh giác với thủ đoạn lừa đảo XKLĐ mới
Không giống những vụ án lừa đảo xuất khẩu lao động khác, vụ án dưới đây có những thủ đoạn khá tinh vi.
Giá chè của Việt Nam chỉ bằng 1/2 giá chè trên thế giới
Hiện giá chè xuất khẩu bình quân của Việt Nam chỉ ở mức khoảng 1.100 USD/tấn, trong khi giá bình quân trên thị trường thế giới là 2.200 USD/tấn.
TT - Cô bé người Mỹ 4 tuổi nắm lấy tay cha như thể không muốn cha lên đường đi chiến đấu. Tấm ảnh do chính bà Abby Bennethum chụp con gái Paige của mình khi đưa con đi tiễn chồng và cha lên đường sang Iraq.
Khi tấm ảnh được công bố trên báo chí, nhiều người Mỹ đã lặng người.
Bà Abby kể với Đài NBC Philadelphia: “Nhiều người lạ sau khi xem hình đã tìm cách liên lạc với tôi qua mạng và gửi những lời chia sẻ. Họ bảo họ muốn khóc khi xem tấm hình...”.
Nữ xe ôm bị sát hại
Với vết dao đâm vào vai và thương tích trên đầu do vật cứng đập, chị Thu được phát hiện nằm chết cách chiếc xe máy của mình khoảng 1km.
Trung Quốc đang mua cả thế giới
China's class ceiling
That the current ruler of the People's Republic of China, Hu Jintao, is a bore will no doubt be a relief to most people, including 1.3 billion Chinese. Hu's dullness is remarkable given the high drama of China's fairly recent transformation from a poor, blood-soaked totalitarian country to a rich (in patches) superpower aspiring to take over America's lead in the not-so-distant future. But perhaps his lack of charisma is part of the point. The first 27 years of the People's Republic, under Chairman Mao, when millions died in almost constant purges and upheavals, and tens of millions died of starvation in bizarre economic experiments, were so awful that most Chinese are quite sick of charismatic leadership.
China is the only ancient civilization in human history to have reemerged as a major force in the world. And Chinese are rightly proud of this. So why rock the boat? It is better to be ruled by boring technocrats like Hu who will keep things nice and steady.
This is not the story one might hear from unemployed workers in the rust belts of northeastern China, or from rioting farmers in Guangdong province who have been pushed off the land by greedy developers working in tandem with corrupt party officials. Nor is this view necessarily shared by the brave lawyers willing to take on some of those corrupt officials, or intellectual dissidents who still get arrested for arguing that Chinese should be entitled to basic democratic rights.
But it is the common line taken by people who benefit most from the current wave of fun, fashion and prosperity -- the new urban elite, some of whom are pampered children of Communist Party bosses. None are communist ideologues. All have taken the late leader Deng Xiaoping's "To Get Rich is Glorious" slogan seriously. And not a few of them, now in their 40s, were among the Tiananmen Square demonstrators in 1989 who demanded democratic freedoms and an end to corruption.
One pokes into this contradiction at one's peril, especially if one is a foreigner. A prominent figure in the new Beijing elite, a highly sophisticated woman who personifies the glories of getting rich in today's China, also happens to be a daughter of the Communist aristocracy. Hong Huang is a round-faced, expensively dressed media mogul who runs a string of trendy magazines. Her mother was Mao's English teacher. Her stepfather was Mao's minister of foreign affairs. Hong was partly educated in New York, and one of her husbands was the filmmaker Chen Kaige, another player in Beijing's gilded age.
A few years ago, I was taken to Hong's lovely country house in the mountains. I had been introduced by a mutual friend, the avant-garde poet Yang Lian, who lives in London with his wife, Yo Yo, a novelist. Neither Yang Lian nor Yo Yo are, strictly speaking, political dissidents. They don't write about politics much, but they are free-spirited authors who chose not to put up with the restrictions of an authoritarian society.
The evening started off amicably, with gossip about acquaintances on the Beijing scene. Then Hong started giving Yang advice. Why was he still living abroad? Why didn't he come back home? Things were great in China now. Lots of money to be made. Yang should get with the program. All that modernist poetry might fool foreigners, but life had moved on in Beijing. He should do some advertising, or maybe pop lyrics. There was no need to worry about censorship and all that, if you knew how to play the game.
A certain edginess crept into the bracing mountain air. Hong's advice began to sound more like bullying. Tiananmen had not been mentioned, but it was the elephant in the room. It was one of the reasons Yang and Yo Yo opted for residence abroad. Suddenly, Hong brought it up, turning to me as well. "Tiananmen, Tiananmen," she said, "foreign journalists are always going on about Tiananmen. I think it's time to forget about all that. We should move on and feel proud of our country. Foreigners just use it to bad-mouth China."
I felt I had to say something, but I didn't feel like picking a fight as Hong's guest. So I put it to her that the Chinese still insist on remembering the Nanking massacre of 1937, when Japanese troops went on an orgy of rape, looting and murder in what was then the Chinese capital. Indeed, this terrible event is a central part of what is now called "patriotic education." Japanese nationalists, on the other hand, want young Japanese to forget about it because they feel that it is time to move on and that the young should feel proud of their country.
Of course, I had picked a fight. And I will never forget the way Hong -- charming, cosmopolitan, New York-educated -- turned into a ranting Red Guard, screaming abuse at me, at foreigners in general and at Yang Lian and Yo Yo for defending me. Clearly a very raw nerve had been touched.
Yes, what Hong said was true. People, especially educated people with a certain cosmopolitan style, were doing all right in post-1989 China. There was money to be made, a lot of money. Fashion was booming. And so on. But at a price. And that price is what Hong called "playing the game" -- knowing what subjects to avoid, how to trim your views, how to stay out of politics. Let the dull technocrats rule China with a velvet glove -- and an iron fist for those who refuse to play the game.
To opt for this is entirely understandable. Exile is tough. And who wants to go to prison? Besides, life really is sweet for those who have made enough money and the necessary compromises. But they are compromises.
Because most foreign journalists, businessmen, diplomats and academics tend to meet educated, privileged Chinese like Hong, most reports from China reflect their views: that soft authoritarianism is good for China; that the Chinese masses are not ready for democracy; that to give them the right to vote would only create chaos. But the main argument for technocracy, heard not just from the Chinese elites but increasingly in Western countries too, is that it is more efficient. Once the rulers put their minds to something -- the Olympic Games, birth control, economic reform, perhaps even tackling pollution -- nothing and no one stands in the way of success.
People who like the idea of strong central government and top-down change are often attracted to the Chinese model. And so are businessmen who would much rather deal with authoritarian party officials than independent trade unions. China is often favorably compared with India, with its gross inefficiencies, dire poverty and huge problems with illiteracy, corruption and organized crime. Messy democracy, it might seem, is holding India back, while China is forging ahead with ever more impressive statistics.
There is some truth to this view. When I first saw Shenzhen in the 1970s, it was a tiny village across the border from Hong Kong. Since Deng Xiaoping declared, in 1982, that a new economic zone should arise there, his will soon became reality. It is now an industrial metropolis with a population of, give or take, 10 million people.
Technocracy, however, has great drawbacks too. Authoritarian technocrats are not very good in emergencies. When a devastating earthquake hit Sichuan province in 2008, killing about 70,000 people and leaving 10 million more without homes, China was much praised for its speedy and compassionate response. What has been mentioned less is that a disproportionate number of victims were children because schools collapsed. Developers had used shoddy materials and paid officials to look the other way.
Perhaps one cannot blame the technocrats in Beijing for this. But the central government should not be praised too highly either. Much of the early help came from ordinary Chinese who sped to the scene, and they were actually hindered by officials in the beginning. Later, when citizens, helped by lawyers, tried to investigate the corrupt practices that had led to the catastrophic number of children's deaths, they were blocked and, in some cases, sent to prison.
The other thing government-by-experts is singularly bad at doing goes to the heart of politics: solving conflicts of interest. Individual liberties have increased without the benefits of political liberties. The state will no longer decide whom a person can marry, where he can live, what kind of job he can seek. But any effort to further collective aims in an organized fashion independent from the state will be ruthlessly crushed. This leads to what old-fashioned Marxists called contradictions. What is good for the business elite of Shanghai may not be good for the peasants in Sichuan.
To justify its monopoly on power, the Chinese technocracy relies on the promise of order and constant economic growth, and the claim of patriotism. Supporting the government is patriotic, and criticism is unpatriotic or, if voiced by foreigners, "anti-Chinese."
But in the end, the greatest flaw in the system is that China's boring rulers are self-perpetuating. They cannot be punished by the ruled for their incompetence. Great blunders go unchecked. Conflicts of interest fester or erupt in violence. China's technocracy might well look stable and successful for a while to come, but it is unlikely to last without basic political reform. Some think the new wave of technocrats, the ones who went to Harvard or Yale, can bring this about themselves. One never knows. But as long as they haven't, I'd still put my money on messy democracy any day.
Ian Buruma is a professor of human rights at Bard College and the author of, most recently, "The China Lover."
--------------
Tột Đỉnh Giai Cấp Của Trung Quốc
Trung Quốc đang mua cả thế giới
Những hợp đồng khổng lồ gần đây của doanh nghiệp Trung Quốc được CNN ví von như một chiến dịch thôn tính kinh tế ở quy mô toàn cầu.
China's class ceiling
For the nation's growing economic elite, life is sweet. But dissidents and peasants have a different view, which should not be ignored.
China is the only ancient civilization in human history to have reemerged as a major force in the world. And Chinese are rightly proud of this. So why rock the boat? It is better to be ruled by boring technocrats like Hu who will keep things nice and steady.
This is not the story one might hear from unemployed workers in the rust belts of northeastern China, or from rioting farmers in Guangdong province who have been pushed off the land by greedy developers working in tandem with corrupt party officials. Nor is this view necessarily shared by the brave lawyers willing to take on some of those corrupt officials, or intellectual dissidents who still get arrested for arguing that Chinese should be entitled to basic democratic rights.
But it is the common line taken by people who benefit most from the current wave of fun, fashion and prosperity -- the new urban elite, some of whom are pampered children of Communist Party bosses. None are communist ideologues. All have taken the late leader Deng Xiaoping's "To Get Rich is Glorious" slogan seriously. And not a few of them, now in their 40s, were among the Tiananmen Square demonstrators in 1989 who demanded democratic freedoms and an end to corruption.
One pokes into this contradiction at one's peril, especially if one is a foreigner. A prominent figure in the new Beijing elite, a highly sophisticated woman who personifies the glories of getting rich in today's China, also happens to be a daughter of the Communist aristocracy. Hong Huang is a round-faced, expensively dressed media mogul who runs a string of trendy magazines. Her mother was Mao's English teacher. Her stepfather was Mao's minister of foreign affairs. Hong was partly educated in New York, and one of her husbands was the filmmaker Chen Kaige, another player in Beijing's gilded age.
A few years ago, I was taken to Hong's lovely country house in the mountains. I had been introduced by a mutual friend, the avant-garde poet Yang Lian, who lives in London with his wife, Yo Yo, a novelist. Neither Yang Lian nor Yo Yo are, strictly speaking, political dissidents. They don't write about politics much, but they are free-spirited authors who chose not to put up with the restrictions of an authoritarian society.
The evening started off amicably, with gossip about acquaintances on the Beijing scene. Then Hong started giving Yang advice. Why was he still living abroad? Why didn't he come back home? Things were great in China now. Lots of money to be made. Yang should get with the program. All that modernist poetry might fool foreigners, but life had moved on in Beijing. He should do some advertising, or maybe pop lyrics. There was no need to worry about censorship and all that, if you knew how to play the game.
A certain edginess crept into the bracing mountain air. Hong's advice began to sound more like bullying. Tiananmen had not been mentioned, but it was the elephant in the room. It was one of the reasons Yang and Yo Yo opted for residence abroad. Suddenly, Hong brought it up, turning to me as well. "Tiananmen, Tiananmen," she said, "foreign journalists are always going on about Tiananmen. I think it's time to forget about all that. We should move on and feel proud of our country. Foreigners just use it to bad-mouth China."
I felt I had to say something, but I didn't feel like picking a fight as Hong's guest. So I put it to her that the Chinese still insist on remembering the Nanking massacre of 1937, when Japanese troops went on an orgy of rape, looting and murder in what was then the Chinese capital. Indeed, this terrible event is a central part of what is now called "patriotic education." Japanese nationalists, on the other hand, want young Japanese to forget about it because they feel that it is time to move on and that the young should feel proud of their country.
Of course, I had picked a fight. And I will never forget the way Hong -- charming, cosmopolitan, New York-educated -- turned into a ranting Red Guard, screaming abuse at me, at foreigners in general and at Yang Lian and Yo Yo for defending me. Clearly a very raw nerve had been touched.
Yes, what Hong said was true. People, especially educated people with a certain cosmopolitan style, were doing all right in post-1989 China. There was money to be made, a lot of money. Fashion was booming. And so on. But at a price. And that price is what Hong called "playing the game" -- knowing what subjects to avoid, how to trim your views, how to stay out of politics. Let the dull technocrats rule China with a velvet glove -- and an iron fist for those who refuse to play the game.
To opt for this is entirely understandable. Exile is tough. And who wants to go to prison? Besides, life really is sweet for those who have made enough money and the necessary compromises. But they are compromises.
Because most foreign journalists, businessmen, diplomats and academics tend to meet educated, privileged Chinese like Hong, most reports from China reflect their views: that soft authoritarianism is good for China; that the Chinese masses are not ready for democracy; that to give them the right to vote would only create chaos. But the main argument for technocracy, heard not just from the Chinese elites but increasingly in Western countries too, is that it is more efficient. Once the rulers put their minds to something -- the Olympic Games, birth control, economic reform, perhaps even tackling pollution -- nothing and no one stands in the way of success.
People who like the idea of strong central government and top-down change are often attracted to the Chinese model. And so are businessmen who would much rather deal with authoritarian party officials than independent trade unions. China is often favorably compared with India, with its gross inefficiencies, dire poverty and huge problems with illiteracy, corruption and organized crime. Messy democracy, it might seem, is holding India back, while China is forging ahead with ever more impressive statistics.
There is some truth to this view. When I first saw Shenzhen in the 1970s, it was a tiny village across the border from Hong Kong. Since Deng Xiaoping declared, in 1982, that a new economic zone should arise there, his will soon became reality. It is now an industrial metropolis with a population of, give or take, 10 million people.
Technocracy, however, has great drawbacks too. Authoritarian technocrats are not very good in emergencies. When a devastating earthquake hit Sichuan province in 2008, killing about 70,000 people and leaving 10 million more without homes, China was much praised for its speedy and compassionate response. What has been mentioned less is that a disproportionate number of victims were children because schools collapsed. Developers had used shoddy materials and paid officials to look the other way.
Perhaps one cannot blame the technocrats in Beijing for this. But the central government should not be praised too highly either. Much of the early help came from ordinary Chinese who sped to the scene, and they were actually hindered by officials in the beginning. Later, when citizens, helped by lawyers, tried to investigate the corrupt practices that had led to the catastrophic number of children's deaths, they were blocked and, in some cases, sent to prison.
The other thing government-by-experts is singularly bad at doing goes to the heart of politics: solving conflicts of interest. Individual liberties have increased without the benefits of political liberties. The state will no longer decide whom a person can marry, where he can live, what kind of job he can seek. But any effort to further collective aims in an organized fashion independent from the state will be ruthlessly crushed. This leads to what old-fashioned Marxists called contradictions. What is good for the business elite of Shanghai may not be good for the peasants in Sichuan.
To justify its monopoly on power, the Chinese technocracy relies on the promise of order and constant economic growth, and the claim of patriotism. Supporting the government is patriotic, and criticism is unpatriotic or, if voiced by foreigners, "anti-Chinese."
But in the end, the greatest flaw in the system is that China's boring rulers are self-perpetuating. They cannot be punished by the ruled for their incompetence. Great blunders go unchecked. Conflicts of interest fester or erupt in violence. China's technocracy might well look stable and successful for a while to come, but it is unlikely to last without basic political reform. Some think the new wave of technocrats, the ones who went to Harvard or Yale, can bring this about themselves. One never knows. But as long as they haven't, I'd still put my money on messy democracy any day.
Ian Buruma is a professor of human rights at Bard College and the author of, most recently, "The China Lover."
--------------
Tột Đỉnh Giai Cấp Của Trung Quốc
11.10.2009
Điều mà đương kim chủ tịch Cộng Hoà Nhân Dân Trung Hoa, Hồ Cẩm Đào là một người nhàm chán chắc chắn sẽ là mối nhẹ gánh cho hầu hết 1.3 tỷ dân chúng Trung Hoa. Sự tẻ nhạt của Hồ thật là ngạc nhiên so với thành tích quan trọng gần đây của Trung Hoa chuyển xác từ một quốc gia chuyên chế, nghèo đói, và đẫm máu sang một cường quốc giầu có (từng vùng) có cơ hội thay thế vai trò dẫn đầu của Hoa Kỳ trong một tương lai gần. Có thể sự thiếu thu hút của ông ta là một phần của điểm chính ở đây. Hai mươi bẩy năm đầu của Cộng Hoà Nhân Dân dưới Chủ Tịch Mao, khi cả bao nhiêu triệu người thiệt mạng bởi những cuộc thanh trừng và biến động hầu như thường xuyên, và vài chục triệu người chết đói vì những thí nghiệm kinh tế kỳ quái đã quá rùng rợn cho đến độ người Trung Quốc rất sợ vai trò lãnh đạo thu hút quần chúng.
Trung Quốc là một nền văn minh cổ duy nhất trong lịch sử nhân loại đã thoát thai thành một sức mạnh quan trọng trên thế giới và người Trung Quốc có quyền tự hào về điều đó. Thế thì dại gì làm thuyền chòng trành? Được cai trị bởi những người kỹ trị chán ngắt như Hồ để giữ mọi thứ nề nếp và đều đặn vẫn hơn.
Không phải ai cũng nghe câu chuyện trên từ miệng những thợ thuyền thất nghiệp trong những vùng xa xôi ở miền đông bắc Trung Quốc hay từ những người nông dân nổi dậy từ tỉnh Quảng Đông vì bị những người phát triển tham lam toa rập với những đảng viên tham nhũng cướp đất. Quan điểm này cũng không nhất thiết được chia sẻ bởi những luật sư can đảm sẵn sàng dấn thân chống lại những quan tham nhũng đó, hoặc những nhà bất đồng chính kiến trí thức vẫn tiếp tục bị bắt bớ vì tranh đấu cho nhân quyền căn bản mà dân Trung Quốc đáng nhẽ phải được hưởng.
Tuy nhiên, đây là câu chuyện đầu môi chóp lưỡi của những người hưởng thụ nhiều nhất với làn sóng vui chơi, thời trang và phù trú hiện nay, đó là những dân thị thành thượng lưu mới, trong số đó có những cậu ấm cô chiêu của những ông chủ trong Đảng Cộng Sản. Không ai còn là tư tưởng gia cộng sản. Tất cả đã học tập ngoan ngoãn theo khẩu hiệu của cố Chủ Tịch Đặng Tiểu Bình “Làm Giầu là Vinh Quang.” Và trong số họ, bây giờ trong tuổi tứ tuần, ít ai là người từng biểu tình trước Thiên An Môn vào năm 1989 đòi hỏi tự do dân chủ và chấm dứt tham nhũng.
Ai đi xâu vào mâu thẫn này nếu bị mang họa thì ráng chịu, nhất là nếu họ là người ngoại quốc. Một nhân vật nổi tiếng trong giới thượng lưu Bắc Kinh, rất sang trọng, và cũng là con gái của một quý tộc cộng sản làm biểu tượng cho những vinh quang làm giầu trong Trung Quốc hiện nay. Hoàng Hồng Với khuôn mặt tròn chĩnh cộng với trang phục đắt tiền, bà ta là một đại gia báo chí với một chuỗi tuần báo hạng sang. Mẹ bà dạy Anh văn cho Mao và bố ghẻ là bộ trưởng ngoại giao dưới thời Mao. Hồng có lúc được giáo dục ở Nữu Ước và một trong những chồng của bà là đạo diễn Chen Kaige, một tay chơi khác trong thời vàng son ở Bắc Kinh.
Cách đây vài năm, tôi có đến thăm Hồng trong một căn nhà dễ thương ở miền núi. Tôi được giới thiệu với Hồng qua một người bạn chung, đó là nhà thơ cấp tiến Lương Dương sống ở Luân Đôn vợ Yo Yo, một tiểu thuyết gia. Nói đúng ra, cả Lương Dương lẫn Yo Yo không phải là những người bất đồng chính kiến. Họ không viết nhiều về chính trị, nhưng họ là những nhà văn phóng khoáng không chịu khuất phục trước những cấm đoán của một xã hội độc tài chuyên chính.
Buổi chiều bắt đầu một cách thân thiện với những câu chuyện nhặt nhạnh của những người quen biết trong xã hội Bắc Kinh. Rồi Hồng bắt đầu lên lớp với Dương: nào là tại sao vẫn sống ở ngoại quốc, nào là sao không về nước, hiện nay mọi thứ đều khá trong nước, nào là dễ kiếm nhiều tiền, Dương nên gia nhập chương trình. Tất cả các thơ thẩn tân thời có thể đánh lừa dân ngoại quốc, nhưng đời sống vẫn tiếp tục ở Bắc Kinh. Dương nên làm quảng cáo hoặc có thể viết nhạc pop. Không cần lo lắng về kiểm duyệt hay những thứ khác nếu biết cách nhập sòng.
Không khí vùng núi bao phủ trở nên ngột ngạt. Những lời khuyên của Hồng bắt đầu nghe như là trấn áp. Không ai nhắc đến Thiên An Môn dù nó hiện diện như là con voi đứng lù lù trong phòng. Đó là một trong những lý do tại sao Dương và Yo Yo chọn sống ở ngoại quốc. Bất chợt, Hồng quay sang tôi rồi nói “Thiên An Môn với chả Thiên An Môn, lúc nào các ký giả ngoại quốc cũng nói về Thiên An Môn. Tôi nghĩ đến lúc quên hẳn chuyện đó đi. Chúng ta nên tiến tới và cảm thấy hãnh diện về xứ sở của chúng ta. Những người ngoại quốc dùng nó để nói xấu Trung Quốc.”
Tôi cảm thấy phải lên tiếng, nhưng lại không muốn cãi nhau với cương vị là khách của chủ nhà. Do đó tôi nhắc Hồng là người Trung Quốc vẫn cố tình nhớ lại vụ thảm sát vào năm 1937 khi quân đội Thiên Hoàng trong cơn say sưa hãm hiếp, cướp của, giết người ở Nam Kinh, thủ đô Trung Quốc vào thời đó. Thật vậy, biến cố kinh khủng này là phần chính của cái gọi là “giáo dục yêu nước” hiện nay ở Trung Quốc. Trong khi đó, những người yêu nước Nhật lại muốn giới trẻ của họ quên biến cố đó đi vì họ nghĩ là đến thời điểm để tiến tới và nên tự hào về xứ sở của họ.
Dĩ nhiên, tôi đã bắt đầu một cuộc khẩu chiến. Và tôi sẽ không bao giờ quên hình ảnh của Hồng, một người duyên dáng, tân tiến, du học ở Nữu Ước, nhưng lại trở nên một hồng vệ binh điên cuồng hét chửi tôi, những người ngoại quốc nói chung, và Lương Dương, Yo Yo vì đã bênh tôi.
Đúng, những gì Hồng nói đều đúng. Dân chúng, nhất là những người có giáo dục cộng với kiểu sống tân tiến nào đó, đã có một đời sống khá sau năm 1989. Có cách kiếm tiền, rất nhiều tiền. Thời trang đang đua nở và tất cả những thứ khác. Nhưng với một giá phải trả. Và Hồng gọi cái giá đó là “chơi theo thể lệ quy định” – đó là biết cách tránh chủ đề, làm sao cắt xén quan điểm, và đứng bên ngoài chính trị. Để yên cho những chính phủ theo công nghệ buồn tẻ cai trị Trung Quốc với găng bằng vải nhung bao phủ một bàn tay sắt dành cho những người từ chối chơi.
A dua theo chơi là điều hoàn toàn dễ hiểu. Lưu đầy rất khổ và ai muốn đi tù? Hơn nữa, dời sống rất ngọt ngào thơm tho dành cho những ai hái đủ tiền và dàn xếp đủ những điều cần thiết. Nhưng tất cả đều là dàn xếp.
Vì hầu hết những ký giả, thương gia, những nhà ngoại giao, và khoa bảng ngoại quốc có khuynh hướng gặp gỡ với những người Trung Quốc có học và được đảng ưu đãi như Hồng, những tường trình từ Trung Quốc đều phản ảnh quan điểm của hạng người này, nghĩa là chủ nghĩa độc tài chuyên chế mềm là điều tốt cho Trung Quốc, đại đa số quần chúng chưa sẵn sàng tiếp nhận dân chủ, và cho dân chúng quyền đi bầu cử sẽ chỉ gây ra náo loạn. Nhưng lập luận chính của phái kỹ trị, nghe không những từ miệng của giới thượng lưu Trung Quốc mà càng ngày càng nhiều trong các quốc gia Tây phương, là những điều đó hiệu nghiệm hơn. Một khi những người cai trị muốn làm điều gì, từ tổ chức Thế Vận Hội, kiểm soát sinh đẻ, cải cách kinh tế, ngay cả làm giảm ô nhiễm môi trường, không ai và bất cứ gì có thể can ngăn con đường thành công.
Những người ưa chuộng chính phủ trung ương mạnh tay và thay đổi toàn diện từ trên xuống dưới thường bị mô hình Trung Quốc lôi cuốn và những thương gia chỉ muốn đi lại với đảng viên độc tài hơn là với những nghiệp đoàn nghề nghiệp độc lập. Trung Quốc được so sánh có lợi hơn Ấn Độ vì nước này có hiệu năng rất tệ, nghèo đói kinh khủng, và có vấn đề rất lớn với nạn thất học, tham nhũng, và tội ác có tổ chức. Dường như dân chủ lộn xộn làm cản bước tiến của Ấn độ trong khi đó Trung Quốc tiến mạnh với những thống kê càng ngoạn mục hơn.
Quan điểm này cũng có vài sự thật. Khi tôi viếng Thẩm Quyến vào thập niên 1970, nơi đó chỉ là một làng cỏn con bên kia biên giới với Hồng Kông. Vào năm 1982, vì Đặng Tiểu Bình tuyên bố nên có một vùng kinh tế mới mọc lên ở nơi đó, chẳng bao lâu, ước vọng của ông trở thành sự thực. Thẩm Quyến hiện nay là một thị tứ kỹ nghệ với dân số trên dưới 10 triệu người.
Tuy nhiên, giới kỹ trị cũng có những khuyết điểm quan trọng của nó. Những chuyên gia công nghệ độc tài không tài giỏi trong những trường hợp khẩn cấp. Khi Tứ Xuyên bị động đất lớn vào năm 2008 với 70,000 người chết và 10 triệu người màn trời chiếu đất, Trung Quốc được khen vì cứu trợ nhanh và rất nhân đạo. Nhưng điều ít được nhắc đến là số đông nạn nhân là trẻ con vì trường học sụp đổ. Những người thầu xây cất đã dùng vật liệu xấu và đút lót các viên chức trong chính phủ để làm ngơ.
Có thể không nên đổ lỗi này cho những kẻ kỹ trị ở Bắc Kinh. Nhưng cũng không được khen quá mức chính quyền trung ương. Hầu hết những trợ giúp sớm đến từ những ngườì dân bình thường đổ xô đến hiện trường, và chính ra họ bị cản trở bởi những nhân viên chính phủ lúc ban đầu. Về sau, khi dân chúng với sự giúp đỡ của luật sư, cố gắng điều tra những vụ tham nhũng đưa đến con số thê thảm về tử vong của trẻ con, họ bị cản trở, và trong vài trường hợp, bị đi tù.
Một điều nữa mà một chính phủ toàn bằng chuyên viên thi hành rất tệ là đánh vào tâm điểm của chính trị: đó là giải quyết những va chạm về quyền lợi. Tự do cá nhân tăng trưởng không cần đến phúc lợi của tự do chính trị. Nhà nước sẽ hết quyết định ai lấy ai, ai sống ở đâu, và phải kiếm việc gì. Nhưng bất cứ cố gắng thúc đẩy mục tiêu chung theo phương cách có tổ chức và độc lập với nhà nước sẽ bị dập nát một cách không thương tiếc. Điều này dẫn đến cái mà chủ nghĩa Mác Xít cổ lỗ sĩ gọi là nghịch lý. Những gì tốt cho giới kinh doan thượng lưu ở Thượng Hải chưa chắc đã là điều hay cho các nông dân ở Tứ Xuyên.
Để biện hộ cho độc quyền tại chức, giới kỹ trị Trung Quốc dựa vào hứa hẹn trật tự và phát triển kinh tế kiên trì, và đòi hỏi lòng yêu nước. Ủng hộ chính phủ là yêu nước, và chỉ trích là không yêu nước, hoặc đối với người ngoại quốc, đó là “bài Hoa.”
Nhưng sau cùng, khuyết điểm lớn nhất trong hệ thống là giới cai trị nhàm chán của Trung Quốc tự tồn tại mãi mãi. Giới bị trị không thể phạt giới cai trị vì bất tài. Những lỗi lầm lớn đều được bỏ qua. Va chạm về quyền lợi mưng mủ hay nổ bùng trong bạo lực. Giới kỹ trị của Trung Quốc bề ngoài trông có vẻ rất bền vững và thành công trong thời gian sắp đến, nhưng chưa chắc sẽ kéo dài nếu không có cải tổ chính trị căn bản. Nhiều người nghĩ là nhóm kỹ trị mới, những người học từ Harvard hay Yale chính họ có thể đem đến thay đổi. Không ai biết được. Nhưng trong lúc chưa thay đổi, tôi sẽ vẫn đặt cá trên dân chủ lộn xộn bất cứ ngày nào.
Ian Buruma là giáo sư về nhân quyền tại Đại Học Barb.
Điều mà đương kim chủ tịch Cộng Hoà Nhân Dân Trung Hoa, Hồ Cẩm Đào là một người nhàm chán chắc chắn sẽ là mối nhẹ gánh cho hầu hết 1.3 tỷ dân chúng Trung Hoa. Sự tẻ nhạt của Hồ thật là ngạc nhiên so với thành tích quan trọng gần đây của Trung Hoa chuyển xác từ một quốc gia chuyên chế, nghèo đói, và đẫm máu sang một cường quốc giầu có (từng vùng) có cơ hội thay thế vai trò dẫn đầu của Hoa Kỳ trong một tương lai gần. Có thể sự thiếu thu hút của ông ta là một phần của điểm chính ở đây. Hai mươi bẩy năm đầu của Cộng Hoà Nhân Dân dưới Chủ Tịch Mao, khi cả bao nhiêu triệu người thiệt mạng bởi những cuộc thanh trừng và biến động hầu như thường xuyên, và vài chục triệu người chết đói vì những thí nghiệm kinh tế kỳ quái đã quá rùng rợn cho đến độ người Trung Quốc rất sợ vai trò lãnh đạo thu hút quần chúng.
Trung Quốc là một nền văn minh cổ duy nhất trong lịch sử nhân loại đã thoát thai thành một sức mạnh quan trọng trên thế giới và người Trung Quốc có quyền tự hào về điều đó. Thế thì dại gì làm thuyền chòng trành? Được cai trị bởi những người kỹ trị chán ngắt như Hồ để giữ mọi thứ nề nếp và đều đặn vẫn hơn.
Không phải ai cũng nghe câu chuyện trên từ miệng những thợ thuyền thất nghiệp trong những vùng xa xôi ở miền đông bắc Trung Quốc hay từ những người nông dân nổi dậy từ tỉnh Quảng Đông vì bị những người phát triển tham lam toa rập với những đảng viên tham nhũng cướp đất. Quan điểm này cũng không nhất thiết được chia sẻ bởi những luật sư can đảm sẵn sàng dấn thân chống lại những quan tham nhũng đó, hoặc những nhà bất đồng chính kiến trí thức vẫn tiếp tục bị bắt bớ vì tranh đấu cho nhân quyền căn bản mà dân Trung Quốc đáng nhẽ phải được hưởng.
Tuy nhiên, đây là câu chuyện đầu môi chóp lưỡi của những người hưởng thụ nhiều nhất với làn sóng vui chơi, thời trang và phù trú hiện nay, đó là những dân thị thành thượng lưu mới, trong số đó có những cậu ấm cô chiêu của những ông chủ trong Đảng Cộng Sản. Không ai còn là tư tưởng gia cộng sản. Tất cả đã học tập ngoan ngoãn theo khẩu hiệu của cố Chủ Tịch Đặng Tiểu Bình “Làm Giầu là Vinh Quang.” Và trong số họ, bây giờ trong tuổi tứ tuần, ít ai là người từng biểu tình trước Thiên An Môn vào năm 1989 đòi hỏi tự do dân chủ và chấm dứt tham nhũng.
Ai đi xâu vào mâu thẫn này nếu bị mang họa thì ráng chịu, nhất là nếu họ là người ngoại quốc. Một nhân vật nổi tiếng trong giới thượng lưu Bắc Kinh, rất sang trọng, và cũng là con gái của một quý tộc cộng sản làm biểu tượng cho những vinh quang làm giầu trong Trung Quốc hiện nay. Hoàng Hồng Với khuôn mặt tròn chĩnh cộng với trang phục đắt tiền, bà ta là một đại gia báo chí với một chuỗi tuần báo hạng sang. Mẹ bà dạy Anh văn cho Mao và bố ghẻ là bộ trưởng ngoại giao dưới thời Mao. Hồng có lúc được giáo dục ở Nữu Ước và một trong những chồng của bà là đạo diễn Chen Kaige, một tay chơi khác trong thời vàng son ở Bắc Kinh.
Cách đây vài năm, tôi có đến thăm Hồng trong một căn nhà dễ thương ở miền núi. Tôi được giới thiệu với Hồng qua một người bạn chung, đó là nhà thơ cấp tiến Lương Dương sống ở Luân Đôn vợ Yo Yo, một tiểu thuyết gia. Nói đúng ra, cả Lương Dương lẫn Yo Yo không phải là những người bất đồng chính kiến. Họ không viết nhiều về chính trị, nhưng họ là những nhà văn phóng khoáng không chịu khuất phục trước những cấm đoán của một xã hội độc tài chuyên chính.
Buổi chiều bắt đầu một cách thân thiện với những câu chuyện nhặt nhạnh của những người quen biết trong xã hội Bắc Kinh. Rồi Hồng bắt đầu lên lớp với Dương: nào là tại sao vẫn sống ở ngoại quốc, nào là sao không về nước, hiện nay mọi thứ đều khá trong nước, nào là dễ kiếm nhiều tiền, Dương nên gia nhập chương trình. Tất cả các thơ thẩn tân thời có thể đánh lừa dân ngoại quốc, nhưng đời sống vẫn tiếp tục ở Bắc Kinh. Dương nên làm quảng cáo hoặc có thể viết nhạc pop. Không cần lo lắng về kiểm duyệt hay những thứ khác nếu biết cách nhập sòng.
Không khí vùng núi bao phủ trở nên ngột ngạt. Những lời khuyên của Hồng bắt đầu nghe như là trấn áp. Không ai nhắc đến Thiên An Môn dù nó hiện diện như là con voi đứng lù lù trong phòng. Đó là một trong những lý do tại sao Dương và Yo Yo chọn sống ở ngoại quốc. Bất chợt, Hồng quay sang tôi rồi nói “Thiên An Môn với chả Thiên An Môn, lúc nào các ký giả ngoại quốc cũng nói về Thiên An Môn. Tôi nghĩ đến lúc quên hẳn chuyện đó đi. Chúng ta nên tiến tới và cảm thấy hãnh diện về xứ sở của chúng ta. Những người ngoại quốc dùng nó để nói xấu Trung Quốc.”
Tôi cảm thấy phải lên tiếng, nhưng lại không muốn cãi nhau với cương vị là khách của chủ nhà. Do đó tôi nhắc Hồng là người Trung Quốc vẫn cố tình nhớ lại vụ thảm sát vào năm 1937 khi quân đội Thiên Hoàng trong cơn say sưa hãm hiếp, cướp của, giết người ở Nam Kinh, thủ đô Trung Quốc vào thời đó. Thật vậy, biến cố kinh khủng này là phần chính của cái gọi là “giáo dục yêu nước” hiện nay ở Trung Quốc. Trong khi đó, những người yêu nước Nhật lại muốn giới trẻ của họ quên biến cố đó đi vì họ nghĩ là đến thời điểm để tiến tới và nên tự hào về xứ sở của họ.
Dĩ nhiên, tôi đã bắt đầu một cuộc khẩu chiến. Và tôi sẽ không bao giờ quên hình ảnh của Hồng, một người duyên dáng, tân tiến, du học ở Nữu Ước, nhưng lại trở nên một hồng vệ binh điên cuồng hét chửi tôi, những người ngoại quốc nói chung, và Lương Dương, Yo Yo vì đã bênh tôi.
Đúng, những gì Hồng nói đều đúng. Dân chúng, nhất là những người có giáo dục cộng với kiểu sống tân tiến nào đó, đã có một đời sống khá sau năm 1989. Có cách kiếm tiền, rất nhiều tiền. Thời trang đang đua nở và tất cả những thứ khác. Nhưng với một giá phải trả. Và Hồng gọi cái giá đó là “chơi theo thể lệ quy định” – đó là biết cách tránh chủ đề, làm sao cắt xén quan điểm, và đứng bên ngoài chính trị. Để yên cho những chính phủ theo công nghệ buồn tẻ cai trị Trung Quốc với găng bằng vải nhung bao phủ một bàn tay sắt dành cho những người từ chối chơi.
A dua theo chơi là điều hoàn toàn dễ hiểu. Lưu đầy rất khổ và ai muốn đi tù? Hơn nữa, dời sống rất ngọt ngào thơm tho dành cho những ai hái đủ tiền và dàn xếp đủ những điều cần thiết. Nhưng tất cả đều là dàn xếp.
Vì hầu hết những ký giả, thương gia, những nhà ngoại giao, và khoa bảng ngoại quốc có khuynh hướng gặp gỡ với những người Trung Quốc có học và được đảng ưu đãi như Hồng, những tường trình từ Trung Quốc đều phản ảnh quan điểm của hạng người này, nghĩa là chủ nghĩa độc tài chuyên chế mềm là điều tốt cho Trung Quốc, đại đa số quần chúng chưa sẵn sàng tiếp nhận dân chủ, và cho dân chúng quyền đi bầu cử sẽ chỉ gây ra náo loạn. Nhưng lập luận chính của phái kỹ trị, nghe không những từ miệng của giới thượng lưu Trung Quốc mà càng ngày càng nhiều trong các quốc gia Tây phương, là những điều đó hiệu nghiệm hơn. Một khi những người cai trị muốn làm điều gì, từ tổ chức Thế Vận Hội, kiểm soát sinh đẻ, cải cách kinh tế, ngay cả làm giảm ô nhiễm môi trường, không ai và bất cứ gì có thể can ngăn con đường thành công.
Những người ưa chuộng chính phủ trung ương mạnh tay và thay đổi toàn diện từ trên xuống dưới thường bị mô hình Trung Quốc lôi cuốn và những thương gia chỉ muốn đi lại với đảng viên độc tài hơn là với những nghiệp đoàn nghề nghiệp độc lập. Trung Quốc được so sánh có lợi hơn Ấn Độ vì nước này có hiệu năng rất tệ, nghèo đói kinh khủng, và có vấn đề rất lớn với nạn thất học, tham nhũng, và tội ác có tổ chức. Dường như dân chủ lộn xộn làm cản bước tiến của Ấn độ trong khi đó Trung Quốc tiến mạnh với những thống kê càng ngoạn mục hơn.
Quan điểm này cũng có vài sự thật. Khi tôi viếng Thẩm Quyến vào thập niên 1970, nơi đó chỉ là một làng cỏn con bên kia biên giới với Hồng Kông. Vào năm 1982, vì Đặng Tiểu Bình tuyên bố nên có một vùng kinh tế mới mọc lên ở nơi đó, chẳng bao lâu, ước vọng của ông trở thành sự thực. Thẩm Quyến hiện nay là một thị tứ kỹ nghệ với dân số trên dưới 10 triệu người.
Tuy nhiên, giới kỹ trị cũng có những khuyết điểm quan trọng của nó. Những chuyên gia công nghệ độc tài không tài giỏi trong những trường hợp khẩn cấp. Khi Tứ Xuyên bị động đất lớn vào năm 2008 với 70,000 người chết và 10 triệu người màn trời chiếu đất, Trung Quốc được khen vì cứu trợ nhanh và rất nhân đạo. Nhưng điều ít được nhắc đến là số đông nạn nhân là trẻ con vì trường học sụp đổ. Những người thầu xây cất đã dùng vật liệu xấu và đút lót các viên chức trong chính phủ để làm ngơ.
Có thể không nên đổ lỗi này cho những kẻ kỹ trị ở Bắc Kinh. Nhưng cũng không được khen quá mức chính quyền trung ương. Hầu hết những trợ giúp sớm đến từ những ngườì dân bình thường đổ xô đến hiện trường, và chính ra họ bị cản trở bởi những nhân viên chính phủ lúc ban đầu. Về sau, khi dân chúng với sự giúp đỡ của luật sư, cố gắng điều tra những vụ tham nhũng đưa đến con số thê thảm về tử vong của trẻ con, họ bị cản trở, và trong vài trường hợp, bị đi tù.
Một điều nữa mà một chính phủ toàn bằng chuyên viên thi hành rất tệ là đánh vào tâm điểm của chính trị: đó là giải quyết những va chạm về quyền lợi. Tự do cá nhân tăng trưởng không cần đến phúc lợi của tự do chính trị. Nhà nước sẽ hết quyết định ai lấy ai, ai sống ở đâu, và phải kiếm việc gì. Nhưng bất cứ cố gắng thúc đẩy mục tiêu chung theo phương cách có tổ chức và độc lập với nhà nước sẽ bị dập nát một cách không thương tiếc. Điều này dẫn đến cái mà chủ nghĩa Mác Xít cổ lỗ sĩ gọi là nghịch lý. Những gì tốt cho giới kinh doan thượng lưu ở Thượng Hải chưa chắc đã là điều hay cho các nông dân ở Tứ Xuyên.
Để biện hộ cho độc quyền tại chức, giới kỹ trị Trung Quốc dựa vào hứa hẹn trật tự và phát triển kinh tế kiên trì, và đòi hỏi lòng yêu nước. Ủng hộ chính phủ là yêu nước, và chỉ trích là không yêu nước, hoặc đối với người ngoại quốc, đó là “bài Hoa.”
Nhưng sau cùng, khuyết điểm lớn nhất trong hệ thống là giới cai trị nhàm chán của Trung Quốc tự tồn tại mãi mãi. Giới bị trị không thể phạt giới cai trị vì bất tài. Những lỗi lầm lớn đều được bỏ qua. Va chạm về quyền lợi mưng mủ hay nổ bùng trong bạo lực. Giới kỹ trị của Trung Quốc bề ngoài trông có vẻ rất bền vững và thành công trong thời gian sắp đến, nhưng chưa chắc sẽ kéo dài nếu không có cải tổ chính trị căn bản. Nhiều người nghĩ là nhóm kỹ trị mới, những người học từ Harvard hay Yale chính họ có thể đem đến thay đổi. Không ai biết được. Nhưng trong lúc chưa thay đổi, tôi sẽ vẫn đặt cá trên dân chủ lộn xộn bất cứ ngày nào.
Ian Buruma là giáo sư về nhân quyền tại Đại Học Barb.
Nguồn: LA Times
